Όχι, δεν το γράφω γιατί φοβάμαι ή διερωτώμαι. Δεν υπάρχει λόγος, άλλωστε, αφού το ίδιο ισχύει για το 50% των ανδρών της ηλικίας μου (είμαι 54 ετών). Οι ιατροδικαστές το γνωρίζουν καλά αυτό, από τις μικροσκοπικές εξετάσεις των προστατών αντρών που υποβάλλονται σε νεκροψία μετά από ατύχημα. Νεκροψίες σε 70άρηδες έχουν δείξει ότι περίπου το …80% από αυτούς είχαν καρκίνο του προστάτη (στο εξής ΚτΠ) και σχεδόν όλοι το αγνοούσαν. Παρ’ όλα αυτά είναι σχεδόν βέβαιο ότι δεν θα πεθάνω από ΚτΠ ή, σωστότερα, η πιθανότητα να μου συμβεί αυτό είναι μόλις 3%.
Αυτές οι παρατηρήσεις ανάγκασαν τους (σοβαρούς) γιατρούς να επανεξετάσουν το θέμα που κάποιοι παρομοίασαν με παγόβουνο. Στο παρελθόν βλέπαμε μόνο το μέρος που εξείχε από το νερό – τους καρκίνους δηλαδή που προκαλούσαν νόσο και θάνατο. Με την πρώιμη διάγνωση μπορούμε να βλέπουμε και κάτω από το νερό – και εκεί υπάρχουν απείρως περισσότεροι καρκίνοι. Πολλοί απ’ αυτούς δε θα προκαλέσουν ποτέ πρόβλημα. Καλύτερα λοιπόν να έμεναν αδιάγνωστοι για πάντα. Αλλά δεν μένουν. Προστατικό αντιγόνο (PSA) προληπτικά, τσιμπημένη τιμή, δακτυλική εξέταση προστάτη, βιοψία και …να ο καρκίνος και ο καρκινοπαθής! Θρήνος!
Αλλά οι γιατροί δε μπορούν να ξεχωρίσουν ποιος καρκίνος είναι καλύτερα να μείνει αδιάγνωστος κι έτσι σχεδόν πάντα επεμβαίνουν. Το μεγαλύτερο ποσοστό των αντρών που θα υποβληθεί σε θεραπεία δεν θα ωφεληθεί γιατί δεν την χρειαζόταν. Όμως, πολλοί από αυτούς θα υποστούν σοβαρές βλάβες, με πιο συχνές την ελάττωση της σεξουαλικής λειτουργίας, την απώλεια ούρων και/ή τον ερεθισμό του πρωκτού. Ο προσυμπτωματικός έλεγχος («προληπτική ιατρική») μπορεί να «σώζει ζωές», αλλά βλάπτει πολύ περισσότερες!
Πρόσφατα μάθαμε περισσότερα (πλήρης ανάλυση του θέματος θα δημοσιευτεί στο επόμενο Popular Medicine που θα κυκλοφορήσει 30 Μαΐου). Δημοσιεύθηκαν τα αποτελέσματα δύο μεγάλων κλινικών δοκιμών αξιολόγησης του προσυμπτωματικού ελέγχου για τον ΚτΠ. Πρόκειται για μία τεράστια ερευνητική προσπάθεια: 20 χρόνια δουλειάς με πάνω από 250.000 άντρες και πολλά εκατομμύρια. Κι όμως υπάρχει ακόμα αβεβαιότητα σχετικά με το αν ο προσυμπτωματικός έλεγχος σώζει ζωές. Η Ευρωπαϊκή μελέτη είπε ναι, η Αμερικανική είπε όχι. Αυτό από μόνο του λέει κάτι: αν υπάρχει κάποιο όφελος, αναμφίβολα αυτό είναι πολύ μικρό.
Ας δεχτούμε ότι υπάρχει ένα οριακό όφελος από τον έλεγχο για καρκίνο του προστάτη. Συνοδεύεται όμως από βέβαιο και σημαντικό ανθρώπινο κόστος. Ας υποθέσουμε ότι η Ευρωπαϊκή μελέτη είναι η σωστή. Τα στοιχεία της μας δίνουν κάποια ιδέα του μεγέθους αυτού του κόστους: για κάθε άντρα που αποφεύγει το θάνατο από ΚτΠ, 50 άλλοι υποβάλλονται χωρίς λόγο σε θεραπεία.
Το να είμαι ο ένας που θα αποφύγει τον θάνατο από ΚτΠ, απέναντι στην 50 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να υποβληθώ άνευ λόγου σε θεραπεία, δεν μου φαίνεται καλή ζαριά. Στο βαθμό που θα μπορούσα να ελέγξω την αιτία του θανάτου μου, το να αποφύγω το θάνατο από καρκίνο του προστάτη δεν είναι η πρώτη μου επιλογή. Πιο πολύ ανησυχώ για την πιθανότητα να καταλήξω με παρατεταμένη απώλεια διανοητικών ικανοτήτων σε κάποιον γηροκομείο. Άλλωστε, ο θάνατος δεν είναι η μόνη έκβαση που έχει σημασία για μένα. Εκτιμώ επίσης πολύ το να μην αναγκάζομαι να παίρνω βαριά φάρμακα και να υφίσταμαι τραγικές παρενέργειες. Αντιλαμβάνομαι την ανάγκη να πλουτίσουν γιατροί και εταιρείες πάσης φύσεως, αλλά θα προτιμούσα να θυσιάσω τον εαυτό μου για τα συμφέροντά τους, με λιγότερο οδυνηρό τρόπο.
Κυκλοφορούν κάποια «επιχειρήματα» υπέρ των προσυμπτωματικών ελέγχων. Ας δούμε δυο από αυτά.
1. Γιατροί που «εξοργίζονται»: δεν θα ήθελες να επιστρέψουμε στην εποχή που όλοι όσοι είχαν καρκίνο του προστάτη, έπασχαν από προχωρημένη μορφή της νόσου. Είναι αλήθεια ότι ο τυπικός καρκινοπαθής στο παρελθόν έπασχε από προχωρημένο καρκίνο του προστάτη. Όμως ο κύριος λόγος που οι ασθενείς αυτοί είναι σήμερα στατιστικά σπάνιοι είναι ότι χάνονται ανάμεσα στους χιλιάδες «νέους καρκινοπαθείς» που ποτέ δε θα διαγνώσκονταν στο παρελθόν γιατί είχαν καρκίνους που ποτέ δε θα εξελίσσονταν.
2. Μηνύματα στα ΜΜΕ που τονίζουν τις καταπληκτικές επιδόσεις στην «επιβίωση». Είναι αλήθεια ότι τα τελευταία 50 χρόνια, η πενταετής επιβίωση από τον ΚτΠ αυξήθηκε περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον καρκίνο (από λιγότερο του 50%, σε σχεδόν 100%). Αλλά οι επιβιώσαντες είναι δημιουργήματα της υπερδιάγνωσης: γίνεται διάγνωση και θεωρούνται ως πάσχοντες από ΚτΠ άντρες οι οποίοι δεν επρόκειτο ποτέ να νοσήσουν ή να πεθάνουν από αυτόν. Κάποιοι ονόμασαν αυτό το φαινόμενο «το παράδοξο της δημοφιλίας του προσυμπτωματικού ελέγχου»: Όσο περισσότερη υπερδιάγνωση προκαλεί ο προσυμπτωματικός έλεγχος, τόσο περισσότεροι άνθρωποι αισθάνονται ότι οφείλουν σε αυτόν τη ζωή τους και τόσο πιο δημοφιλής γίνεται!!!
Δεν υπάρχει λοιπόν λόγος για να υποβληθεί κανείς σε προσυμπτωματκό έλεγχο για ΚτΠ. Η μόνη επιτακτική ανάγκη είναι οι άνθρωποι να είναι ενημερωμένοι για τις συνέπειες της όποιας επιλογής τους. Ευχαριστώ τον κ. Η.G.Welch, καθηγητή ιατρικής στο Ινστιτούτο Πολιτικής Υγείας και Κλινικής Πρακτικής του Dartmouth και συγγραφέα του συγκλονιστικού βιβλίου «Πρέπει να Ελεγχθώ για Καρκίνο; Ίσως όχι και Να το Γιατί.» Το παρόν κείμενο βασίζεται 100% σε δικό του άρθρο που δημοσιεύτηκε στους Los Angeles Times, την 1η Απριλίου 2009.