Μήπως έχω καρκίνο του προστάτη;

Όχι, δεν το γράφω γιατί φοβάμαι ή διερωτώμαι. Δεν υπάρχει λόγος, άλλωστε, αφού το ίδιο ισχύει για το 50% των ανδρών της ηλικίας μου (είμαι 54 ετών). Οι ιατροδικαστές το γνωρίζουν καλά αυτό, από τις μικροσκοπικές εξετάσεις των προστατών αντρών που υποβάλλονται σε νεκροψία μετά από ατύχημα. Νεκροψίες σε 70άρηδες έχουν δείξει ότι περίπου το …80% από αυτούς είχαν καρκίνο του προστάτη (στο εξής ΚτΠ) και σχεδόν όλοι το αγνοούσαν. Παρ’ όλα αυτά είναι σχεδόν βέβαιο ότι δεν θα πεθάνω από ΚτΠ ή, σωστότερα, η πιθανότητα να μου συμβεί αυτό είναι μόλις 3%.
Αυτές οι παρατηρήσεις ανάγκασαν τους (σοβαρούς) γιατρούς να επανεξετάσουν το θέμα που κάποιοι παρομοίασαν με παγόβουνο. Στο παρελθόν βλέπαμε μόνο το μέρος που εξείχε από το νερό – τους καρκίνους δηλαδή που προκαλούσαν νόσο και θάνατο. Με την πρώιμη διάγνωση μπορούμε να βλέπουμε και κάτω από το νερό – και εκεί υπάρχουν απείρως περισσότεροι καρκίνοι. Πολλοί απ’ αυτούς δε θα προκαλέσουν ποτέ πρόβλημα. Καλύτερα λοιπόν να έμεναν αδιάγνωστοι για πάντα. Αλλά δεν μένουν. Προστατικό αντιγόνο (PSA) προληπτικά, τσιμπημένη τιμή, δακτυλική εξέταση προστάτη, βιοψία και …να ο καρκίνος και ο καρκινοπαθής! Θρήνος!
Αλλά οι γιατροί δε μπορούν να ξεχωρίσουν ποιος καρκίνος είναι καλύτερα να μείνει αδιάγνωστος κι έτσι σχεδόν πάντα επεμβαίνουν. Το μεγαλύτερο ποσοστό των αντρών που θα υποβληθεί σε θεραπεία δεν θα ωφεληθεί γιατί δεν την χρειαζόταν. Όμως, πολλοί από αυτούς θα υποστούν σοβαρές βλάβες, με πιο συχνές την ελάττωση της σεξουαλικής λειτουργίας, την απώλεια ούρων και/ή τον ερεθισμό του πρωκτού. Ο προσυμπτωματικός έλεγχος («προληπτική ιατρική») μπορεί να «σώζει ζωές», αλλά βλάπτει πολύ περισσότερες!
Πρόσφατα μάθαμε περισσότερα (πλήρης ανάλυση του θέματος θα δημοσιευτεί στο επόμενο Popular Medicine που θα κυκλοφορήσει 30 Μαΐου). Δημοσιεύθηκαν τα αποτελέσματα δύο μεγάλων κλινικών δοκιμών αξιολόγησης του προσυμπτωματικού ελέγχου για τον ΚτΠ. Πρόκειται για μία τεράστια ερευνητική προσπάθεια: 20 χρόνια δουλειάς με πάνω από 250.000 άντρες και πολλά εκατομμύρια. Κι όμως υπάρχει ακόμα αβεβαιότητα σχετικά με το αν ο προσυμπτωματικός έλεγχος σώζει ζωές. Η Ευρωπαϊκή μελέτη είπε ναι, η Αμερικανική είπε όχι. Αυτό από μόνο του λέει κάτι: αν υπάρχει κάποιο όφελος, αναμφίβολα αυτό είναι πολύ μικρό.
Ας δεχτούμε ότι υπάρχει ένα οριακό όφελος από τον έλεγχο για καρκίνο του προστάτη. Συνοδεύεται όμως από βέβαιο και σημαντικό ανθρώπινο κόστος. Ας υποθέσουμε ότι η Ευρωπαϊκή μελέτη είναι η σωστή. Τα στοιχεία της μας δίνουν κάποια ιδέα του μεγέθους αυτού του κόστους: για κάθε άντρα που αποφεύγει το θάνατο από ΚτΠ, 50 άλλοι υποβάλλονται χωρίς λόγο σε θεραπεία.
Το να είμαι ο ένας που θα αποφύγει τον θάνατο από ΚτΠ, απέναντι στην 50 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να υποβληθώ άνευ λόγου σε θεραπεία, δεν μου φαίνεται καλή ζαριά. Στο βαθμό που θα μπορούσα να ελέγξω την αιτία του θανάτου μου, το να αποφύγω το θάνατο από καρκίνο του προστάτη δεν είναι η πρώτη μου επιλογή. Πιο πολύ ανησυχώ για την πιθανότητα να καταλήξω με παρατεταμένη απώλεια διανοητικών ικανοτήτων σε κάποιον γηροκομείο. Άλλωστε, ο θάνατος δεν είναι η μόνη έκβαση που έχει σημασία για μένα. Εκτιμώ επίσης πολύ το να μην αναγκάζομαι να παίρνω βαριά φάρμακα και να υφίσταμαι τραγικές παρενέργειες. Αντιλαμβάνομαι την ανάγκη να πλουτίσουν γιατροί και εταιρείες πάσης φύσεως, αλλά θα προτιμούσα να θυσιάσω τον εαυτό μου για τα συμφέροντά τους, με λιγότερο οδυνηρό τρόπο.
Κυκλοφορούν κάποια «επιχειρήματα» υπέρ των προσυμπτωματικών ελέγχων. Ας δούμε δυο από αυτά.
1. Γιατροί που «εξοργίζονται»: δεν θα ήθελες να επιστρέψουμε στην εποχή που όλοι όσοι είχαν καρκίνο του προστάτη, έπασχαν από προχωρημένη μορφή της νόσου. Είναι αλήθεια ότι ο τυπικός καρκινοπαθής στο παρελθόν έπασχε από προχωρημένο καρκίνο του προστάτη. Όμως ο κύριος λόγος που οι ασθενείς αυτοί είναι σήμερα στατιστικά σπάνιοι είναι ότι χάνονται ανάμεσα στους χιλιάδες «νέους καρκινοπαθείς» που ποτέ δε θα διαγνώσκονταν στο παρελθόν γιατί είχαν καρκίνους που ποτέ δε θα εξελίσσονταν.
2. Μηνύματα στα ΜΜΕ που τονίζουν τις καταπληκτικές επιδόσεις στην «επιβίωση». Είναι αλήθεια ότι τα τελευταία 50 χρόνια, η πενταετής επιβίωση από τον ΚτΠ αυξήθηκε περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον καρκίνο (από λιγότερο του 50%, σε σχεδόν 100%). Αλλά οι επιβιώσαντες είναι δημιουργήματα της υπερδιάγνωσης: γίνεται διάγνωση και θεωρούνται ως πάσχοντες από ΚτΠ άντρες οι οποίοι δεν επρόκειτο ποτέ να νοσήσουν ή να πεθάνουν από αυτόν. Κάποιοι ονόμασαν αυτό το φαινόμενο «το παράδοξο της δημοφιλίας του προσυμπτωματικού ελέγχου»: Όσο περισσότερη υπερδιάγνωση προκαλεί ο προσυμπτωματικός έλεγχος, τόσο περισσότεροι άνθρωποι αισθάνονται ότι οφείλουν σε αυτόν τη ζωή τους και τόσο πιο δημοφιλής γίνεται!!!

Δεν υπάρχει λοιπόν λόγος για να υποβληθεί κανείς σε προσυμπτωματκό έλεγχο για ΚτΠ. Η μόνη επιτακτική ανάγκη είναι οι άνθρωποι να είναι ενημερωμένοι για τις συνέπειες της όποιας επιλογής τους. Ευχαριστώ τον κ. Η.G.Welch, καθηγητή ιατρικής στο Ινστιτούτο Πολιτικής Υγείας και Κλινικής Πρακτικής του Dartmouth και συγγραφέα του συγκλονιστικού βιβλίου «Πρέπει να Ελεγχθώ για Καρκίνο; Ίσως όχι και Να το Γιατί.» Το παρόν κείμενο βασίζεται 100% σε δικό του άρθρο που δημοσιεύτηκε στους Los Angeles Times, την 1η Απριλίου 2009.

Ο στιγματισμός των καπνιστών

Οι προσπάθειες να σβήσει η Ελλάδα το τσιγάρο μετρούν, σήμερα, τέλος Ιουλίου 2009, περίπου ένα μήνα ζωής. Καθώς η αναστάτωση και ο φανατισμός των πρώτων ημερών καταλαγιάζουν, ορισμένες όψεις του νόμου καθίστανται άκρως ενοχλητικές. Στα μικρά καταστήματα καπνιζόντων, επικολλάται ειδικό σήμα-στίγμα. Κάτι τέτοιο δεν έχει προβλεφθεί για τις αίθουσες μη καπνιζόντων. Η ουδέτερη λύση «αίθουσα καπνιζόντων» και «αίθουσα μη καπνιζόντων» δεν επελέγη. Επομένως, ο επίσημος στιγματισμός του καπνιστή είναι πλέον γεγονός. Εκτός από τη σήμανση-στίγμα υφίσταται επίσης ένας τετραψήφιος τηλεφωνικός αριθμός, στον οποίο ο πολίτης μπορεί να καταγγείλει καπνίζοντες που τον ενοχλούν. Γιατί θα έπρεπε να υπάρχει ειδική δυνατότητα τηλεφωνικής καταγγελίας; Τόσο σοβαρό κρίνεται το «αδίκημα»; Καταγγέλλει κανείς σε ειδικό τηλεφωνικό αριθμό π.χ. την εμφάνιση ενός μεθυσμένου ή την επικίνδυνη οδήγηση μιας μοτοσυκλέτας;
Η αντικαπνισματική εκστρατεία έχει ως θεωρητική και νομιμοποιητική βάση, τις υποτιθέμενες συνέπειες του παθητικού καπνίσματος, το οποίο – ειρήσθω εν παρόδω – αποτελεί ελληνική εφεύρεση. Έχουν τόσα πολλά ειπωθεί σχετικά με τη βλαπτικότητα του παθητικού καπνίσματος, ώστε να βρισκόμαστε ένα μικρό μόνο βήμα πριν από την κοινωνική εκτροπή: Κανένα δικαστήριο δεν θα μπορέσει να απορρίψει αίτημα για άμεση έκδοση διαζυγίου, αν ο ένας εκ των δυο συζύγων κατηγορήσει τον άλλο ως μανιώδη καπνιστή ο οποίος θέτει, όπως οι «ειδικοί» διατυμπανίζουν, σε κίνδυνο την υγεία του, καπνίζοντας συνεχώς στο σπίτι.
Βέβαια, ενώ το τσιγάρο διώκεται από παντού, το οινόπνευμα έχει κατακλύσει όλες τις εκδηλώσεις της ζωής και συνεχώς πατρονάρεται από την τηλεόραση. Η διαφήμιση είναι ελεύθερη κι ας αφορά κυρίως στα σκληρά ποτά υψηλής περιεκτικότητας σε οινόπνευμα. Κι όχι μόνο. Σχεδόν σε όλες τις τηλεοπτικές σειρές ελληνικής παραγωγής, οι πάντες πίνουν ασταμάτητα. Το οινόπνευμα αποτελεί μέσον ενίσχυσης των ευχάριστων στιγμών αλλά και μέσον ανακούφισης από δυσάρεστες ή στρεσογόνες καταστάσεις. Είτε βάφτιση είτε κηδεία, θέλει το ουίσκι της. Οι εταιρείες ποτών έχουν υποχρεωθεί στις διαφημίσεις τους να περιλαμβάνουν την προειδοποίηση «απολαύστε υπεύθυνα». Πέραν του ότι η προειδοποίηση είναι αρκούντως ασαφής όσον αφορά τους κινδύνους από το ποτό (συγκρίνετε παρακαλώ με τις λεπτομερείς περιγραφές πάνω στα πακέτα των τσιγάρων) περιλαμβάνει και τη λέξη «απόλαυση». Ετσι, η πολιτεία τονίζει, κλείνοντας πονηρά το μάτι, ότι στη χρήση οινοπνεύματος προεξάρχει η απόλαυση. Τότε γιατί να μην γράφουν στα πακέτα των τσιγάρων «επικίνδυνη απόλαυση» που θα ήταν, άλλωστε, πολύ πιο κοντά στην πραγματικότητα από τις σημερινές τρομολάγνες δήθεν προειδοποιήσεις;
Η ηγεσία του Υπουργείου Υγείας δήλωσε, απαντώντας σε σχετικό δημοσιογραφικό ερώτημα, ότι το οινόπνευμα δεν εντάσσεται σε παρόμοιες του καπνού απαγορεύσεις γιατί αυτός που πίνει βλάπτει τον εαυτό του ενώ αυτός που καπνίζει βλάπτει και τους γύρω του. Καινοφανής άποψη αφού παραβλέπει το γεγονός ότι η κατανάλωση οινοπνεύματος ευθύνεται για εκατοντάδες νεκρούς και τραυματίες σε τροχαία ατυχήματα (περισσότερους από τους 700 που αποδίδονται στο παθητικό κάπνισμα) ενώ παράλληλα ευθύνεται, μεταξύ πολλών άλλων, και για την ενδοοικογενειακή βία. Κι ενώ το κάπνισμα έχει πλέον ποινικοποιηθεί, η κατανάλωση οινοπνεύματος προβάλλεται, δυστυχώς, ακόμα και στις εορταστικές εκδηλώσεις στην Προεδρία της Δημοκρατίας.
Κανείς δεν αμφιβάλει για τις δυσμενείς συνέπειες του καπνίσματος στον καπνιστή, αν και ο ίδιος και μόνον είναι υπεύθυνος να σταθμίσει τα συν και τα πλην και να αποφασίσει. Από κει και πέρα, το ζήτημα θα πρέπει να περιορίζεται στην ύπαρξη ικανοποιητικού εξαερισμού και τίποτα περισσότερο. Ο καλός εξαερισμός απομακρύνει σχεδόν το 95% των προϊόντων καπνού. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι σήμερα, το συντριπτικά μεγαλύτερο ποσοστό έκθεσης σε παθητικό κάπνισμα παρατηρείται στα σπίτια και στα αυτοκίνητα, μεταξύ συζύγων, συγγενών και φίλων. Όπως είναι φυσικό, οι συνθήκες αυτές δεν επηρεάζονται από νομικές ρυθμίσεις. Σωστό είναι, ωστόσο, να λαμβάνονται μέτρα απαγόρευσης του καπνίσματος σε χώρους υποχρεωτικής και πολύωρης παραμονής όπως π.χ. οι χώροι εργασίας, τα μέσα μεταφοράς, οι κινηματογράφοι, τα θέατρα, τα νοσοκομεία κοκ. Αυτό άλλωστε συνέβαινε σε όλο και μεγαλύτερο βαθμό, κοινή συναινέσει καπνιστών και μη κι αυτό επιβάλλεται να συμβαίνει για λόγους αισθητικής και ασφάλειας (π.χ. από πυρκαγιά σε κινηματογράφο) χωρίς επίκληση λόγων υγείας και των θεωριών περί παθητικού καπνίσματος που μας έχουν εισάγει σε έναν επιστημονικό μεσαίωνα. Πράγματι, σήμερα το πογκρόμ εναντίον του καπνίσματος και των καπνιστών έχει λάβει τέτοιες διαστάσεις ώστε να είναι αδύνατη η διατύπωση αντίθετης άποψης με την κρατούσα των θεολόγων-αστυνόμων της ιατρικής, σε ότι αφορά τις συνέπειες του καπνίσματος. Εργασίες που υποστηρίζουν ότι δεν βλάπτει, τουλάχιστον με μετρήσιμο τρόπο, το υποτιθέμενο παθητικό κάπνισμα, είτε δεν αναλαμβάνονται είτε δεν δημοσιεύονται. Η έρευνα για βελτίωση των τσιγάρων έχει επίσης σταματήσει ενώ δεν εισάγεται κάποια δέσμευση των εταιρειών καπνού π.χ. να παράγουν τσιγάρα με 30% λιγότερη πίσσα.
Και τι κάνουν οι εταιρείες των τσιγάρων; Πώς αντιδρούν; Οι καπνοβιομηχανίες μόλις και μετά βίας συγκρατούνται και δεν εκφράζουν δημοσίως τις θερμές τους ευχαριστίες στους υπεύθυνους των αντικαπνισματικών εκστρατειών. Η μεγάλη πλειονότητα των καπνιστών κόβει το τσιγάρο μετά από 2-4 δεκαετίες καπνίσματος. Επομένως αφού υπήρξαν πελάτες για πολύ μεγάλο διάστημα. Ταυτόχρονα, όλοι αυτοί είναι γονείς που αποδεικνύουν στα παιδιά τους ότι τελικά το τσιγάρο κόβεται. Στα αυτιά των εφήβων τα μελλοντικά προβλήματα υγείας από το τσιγάρο φαντάζουν τόσο μακρινά, ώστε να μην αξίζει τον κόπο να ασχολούνται με αυτά. Έτσι, η καπνοβιομηχανία χάνει τους μεγάλους σε ηλικία και επισφαλούς υγείας πελάτες, αλλά κάνει θραύση στους εφήβους, οι οποίοι θα παραμείνουν πελάτες για πολλές δεκαετίες. Δεν υπάρχει, άλλωστε, μεγαλύτερο κίνητρο για να δοκιμάσει κάτι ένας έφηβος, από την απαγόρευση που επιβάλλουν οι καθωσπρέπει ενήλικοι…
Ας μη γελιόμαστε. Η αντικαπνισματική εκστρατεία αποτελεί το μεγαλύτερο εγχείρημα ελέγχου συνειδήσεων στην ιστορία της ανθρωπότητας. Ο πειθαρχημένος άνθρωπος (;) που δεν καπνίζει, δεν πίνει, γυμνάζεται τακτικά, προσέχει τη διατροφή του και μπαινοβγαίνει στα ιατρεία για «προληπτική ιατρική», αποτελεί το περίγραμμα του επιθυμητού πολίτη. Γιατί δεν έχει χρόνο να ασχοληθεί με οτιδήποτε άλλο εκτός από τον εαυτό του…

Το μελάνωμα, ο ήλιος και η αλήθεια

Μας λένε συνεχώς ότι πρέπει να περικόψουμε δραστικά την έκθεσή μας στον ήλιο και στις λάμπες μαυρίσματος, ακόμα – αν όχι ιδίως! – και στη διάρκεια των διακοπών. Το μεσημέρι πρέπει να θεωρείται νεκρός χρόνος που πρέπει να ξοδεύουμε στο δωμάτιό μας διαβάζοντας. Οφείλουμε επίσης να φοράμε πλατύγυρα καπέλα, μακρυμάνικα πουκάμισα ή μπλούζες και να καλύπτουμε τα πόδια μας. Δεν πρέπει φυσικά να ξεχνάμε να καλύπτουμε το σώμα μας τα κατάλληλα αντηλιακά . Όσον αφορά τα παιδιά, δεν πρέπει να κυκλοφορούν έξω πριν τα αλείψουμε με αντηλιακά, χωρίς να φοράνε καπέλα στα ιδρωμένα κεφάλια τους και ρούχα κατασκευασμένα από ειδικές ίνες υψηλής αντηλιακής προστασίας. Ο λόγος όλων αυτών είναι το δόγμα ότι ο ήλιος προκαλεί φωτογήρανση καρκίνο…

ΨΕΜΑ ΠΡΩΤΟ:
Ο ΗΛΙΟΣ «ΓΕΡΝΑΕΙ» ΤΟ ΔΕΡΜΑ
Η αναγέννηση του δέρματος που γερνάει («αντιγήρανση») αποτελεί μια μεγάλη βιομηχανία προϊόντων και υπηρεσιών. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η έκθεση στην υπεριώδη ηλιακή ακτινοβολία (UV) και, ιδιαίτερα, στην UVB (την ακτινοβολία του μικρότερου μήκους κύματος που προκαλεί το ηλιακό έγκαυμα), δίνει στο δέρμα μία άγρια όψη, όπως ακριβώς και το πολύ κάπνισμα. Το πότε θα εμφανιστεί αυτό το φαινόμενο στο δέρμα, καθώς και η έντασή του, εξαρτώνται από τη δόση της ακτινοβολίας (ή του καπνίσματος) αλλά και από τη γενετική προδιάθεση του καθενός και της καθεμιάς.
Η αιτία της βλάβης η οποία, για προφανείς εμπορικούς λόγους ονομάστηκε «φωτογήρανση», βρίσκεται στο κολλαγόνο, αλλά η διαδικασία έχει γίνει μόνο μερικώς κατανοητή . Η UV αναγκάζει τις ίνες του κολλαγόνου να δημιουργούν μεταξύ τους μοριακές διασυνδέσεις, κάνοντάς τες λιγότερο ελαστικές, αλλά δεν γνωρίζουμε τις συνέπειες αυτής της διαδικασίας. Μπορεί πολλοί να πιστεύουν ότι το ανεμοδαρμένο look του καουμπόη του Μάρλμπορο δικαιολογεί τη διακοπή του καπνίσματος. Ωστόσο, η έκθεση στον ήλιο είναι κάτι το διαφορετικό επειδή ωφελεί πολλές άλλες λειτουργίες του οργανισμού.

Το βασικό όμως είναι ότι η συγκεκριμένη δράση του ήλιου (και του καπνίσματος), δεν έχει τελικά τίποτα να κάνει με τη διαδικασία της γήρανσης. Το κύριο χαρακτηριστικό της γήρανσης του δέρματος είναι η απώλεια κολλαγόνου (κύριο συστατικό του δέρματος. Αυτό εξηγεί και τη λέπτυνση του δέρματος με το πέρασμα του χρόνου. Η απώλεια ανέρχεται στο 1% ετησίως, για όλη τη διάρκεια της ενήλικης ζωής και είναι η ίδια και για τα δύο φύλα. Ο λόγος για τον οποίο οι γυναίκες φαίνεται να γερνούν ταχύτερα από τους άντρες είναι ότι διαθέτουν λιγότερο κολλαγόνο. Αυτή η άδικη διαφορά, ισοδυναμεί ήδη με «γήρανση» 15 ετών!

Η απώλεια κολλαγόνου με ηλικία είναι γενετικά προκαθορισμένη. Δεν έχει να κάνει με την UV και συμβαίνει εξίσου σε όλα τα μέρη του δέρματος, καλυμμένα και ακάλυπτα. Τι κάνουν όμως οι αντιγηραντικές κρέμες; Αυτές απλώς «ερεθίζουν» το δέρμα, προκαλώντας φλεγμονή που προκαλεί με τη σειρά της πρήξιμο του δέρματος, το οποίο κρύβει τις ρυτίδες. Δεν υπάρχει τίποτα που να αναστρέφει την απώλεια του κολλαγόνου. Η γήρανση του δέρματος, λοιπόν, δεν οφείλεται στην UV και δε μπορεί να υπερνικηθεί από τα προϊόντα της βιομηχανίας καλλυντικών.


ΨΕΜΑ ΔΕΥΤΕΡΟ:
Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΔΕΡΜΑΤΟΣ ΠΟΥ …ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ!
Ως μεγάλη απειλή τοποθετείται ο καρκίνος του δέρματος που αποτελεί το κύριο σημείο των προειδοποιήσεων . Το επιχείρημα είναι ότι τα συνεχώς αυξανόμενα κρούσματα έχουν ως αιτία την ηλιακή ακτινοβολία. Τι συμβαίνει όμως στην πραγματικότητα;

Το 95% των καρκίνων του δέρματος είναι βασικοκυτταρικά και ακανθοκυτταρικά επιθηλιώματα (σε σχέση 5 προς 1 μεταξύ τους) τα οποία, παρόλο που ονομάζονται «καρκίνοι» είναι λειτουργικά καλοήθη. ΔΕΝ εξαπλώνονται και ΔΕΝ σκοτώνουν. Οι περισσότεροι απ’ αυτούς τους «καρκίνους» δεν υπερβαίνουν σε μέγεθος το 1 εκατοστό και η τοπική εκτομή τους είναι σε ποσοστό 95-99% επιτυχής. Όσα υπολείμματα του «καρκίνου» παραμένουν, εξαφανίζονται από μόνα τους και οι λίγες υποτροπές αφαιρούνται εύκολα. Οι εξαιρέσεις είναι σπάνιες και συνήθως είναι συνέπεια κάποιων άλλων νόσων. Έτσι, παρότι ο καρκίνος του δέρματος είναι όντως ο συχνότερος είναι και ο λιγότερο επικίνδυνος. Ο τελευταίος στη λίστα των θανάτων. Το πρόβλημα είναι τεχνικό: αυτά τα καλοήθη επιθηλιώματα ονομάζονται καρκίνοι όχι λόγω της κλινικής συμπεριφοράς τους, αλλά επειδή κάτω από το μικροσκόπιο έχουν μία συγκεκριμένη εμφάνιση.


ΨΕΝΑ ΤΡΙΤΟ:
ΤΟ ΜΕΛΑΝΩΜΑ ΕΙΝΑΙ ΤΕΛΙΚΑ ΜΕΛΑΝΩΜΑ;
Αν ο καρκίνος του δέρματος είναι το δόλωμα, το μελάνωμα είναι το αγκίστρι. Είναι ο λιγότερο συχνός από τους καρκίνους του δέρματος αλλά υποτίθεται ότι τα περιστατικά του έχουν αυξηθεί. Για την αύξηση αυτή κατηγορείται η UV. Ο κόσμος έχει τρομοκρατηθεί και καλείται να ελέγχει τακτικά το δέρμα του, παρόλο που η αποτελεσματικότητα αυτής της πρακτικής θεωρείται αμφίβολη. Οι περισσότεροι έχουμε απλές ελιές και ακόμα πιο πολλοί έχουμε σμηγματορροϊκές υπερκερατώσεις, οι οποίες μεγαλώνουν, γίνονται όλο και πιο μαύρες, προκαλούν φαγούρα και μπορεί να ματώνουν, ακριβώς όπως συμβαίνει και με το μελάνωμα. Οι δερματολογικές κλινικές είναι γεμάτες με ασθενείς που ανησυχούν για αυτές τις τελείως αθώες κηλίδες. Χρειαζόμαστε σαφείς απαντήσεις σε δύο ερωτήματα: είναι πραγματική η αύξηση των περιστατικών μελανώματος, και ποια η σχέση του με την υπεριώδη ακτινοβολία; Δυστυχώς η απάντηση και στα δύο ερωτήματα είναι αβέβαιη.

Το βέβαιο είναι ότι έχουν αυξηθεί πολύ οι αναφορές για μελανώματα. Το πρόβλημα όμως είναι ότι αυτό που χαρακτηρίζεται σήμερα ως μελάνωμα, μπορεί να μην είναι: Φαίνεται ότι πρόκειται για μία επαναταξινόμηση του τι συνιστά μελάνωμα. Η διάγνωση της κακοήθειας ενός μελανώματος είναι υποκειμενική και εξαρτάται από τον παθολογοανατόμο που κοιτάζει με το μικροσκόπιο. Στο παρελθόν αποτελούσε κοινό τόπο για τους παθολογοανατόμους να αναφέρουν οριακά ή ελάχιστα ύποπτα ιστολογικά ευρήματα ελιών. Η εμπειρία από τις εκβάσεις αυτών των περιπτώσεων μας δίδαξε ότι δεν επρόκειτο για κάτι το ανησυχητικό. Δεν κάναμε τίποτα και τίποτα το κακό δε συνέβαινε στους ασθενείς. Αργότερα, όταν οι αιτήσεις αποζημιώσεων για ιατρική αμέλεια άρχισαν να υπαγορεύουν μία πιο αμυντική πρακτική, τα ίδια ακριβώς ευρήματα χαρακτηρίζονταν πλέον ως ύποπτα, χωρίς να υπάρχει μπροστά η λέξη «οριακά». Η τάση αυτή συνεχίστηκε και δε χρειάστηκε πολύς καιρός πριν τα καφετιά σημάδια που κάποτε χαρακτηρίζονταν καλοήθη αποκτήσουν ένα νέο χαρακτηρισμό, δηλωτικό του ενδεχόμενου πρώιμης κακοήθειας. Με τον καιρό, αυτό προχώρησε σε πιθανότητα και τελικά σε βεβαιότητα. Με άλλα λόγια, οι ελιές έμειναν οι ίδιες, η διάγνωση όμως άλλαξε.

Η άποψη αυτή επιβεβαιώνεται και από άλλα ευρήματα. Το σημαντικότερο είναι το γεγονός ότι ενώ τα περιστατικά μελανώματος έχουν αυξηθεί, αυτό δεν έχει συνοδευθεί από αντίστοιχη αύξηση των θανάτων. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο ετήσιος αριθμός μελανωμάτων στις γυναίκες αυξήθηκε μεταξύ 1980 και 2002 κατά 250%, ενώ η θνησιμότητα αυξήθηκε λιγότερο από 30% και έκτοτε μειώνεται. Ο λόγος γι’ αυτή τη φαινομενική βελτίωση δεν έχει να κάνει με το ότι διαθέτουμε πιο αποτελεσματικές θεραπείες, αλλά με το ότι ο αριθμός των καρκίνων έχει διογκωθεί λόγω του νέου κύματος μελανωμάτων. Αυτά τα μελανώματα θεραπεύονται σε ποσοστό 100% επειδή εξαρχής δεν ήταν κακοήθη. Ήταν μελανώματα στο χαρτί, καλοήθεις ελιές που …αναβαθμίστηκαν.

ΨΕΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ:
ΦΤΑΙΕΙ Η ΥΠΕΡΙΩΔΗΣ
Πιο αμφιλεγόμενος είναι ο ρόλος της υπεριώδους ακτινοβολίας στο μελάνωμα. Ας πάρουμε ως παράδειγμα τη σχέση μεταξύ ακτινοβολίας UV και επιθηλιωμάτων: Προκαλούνται από την ακτινοβολία, υπάρχει άμεση συσχέτιση κρουσμάτων και γεωγραφικού πλάτους στο οποίο ζουν οι πάσχοντες, αλλά και ανάμεσα στο μέρος του σώματος που εμφανίζονται και στο ποσό της ακτινοβολίας που αυτό δέχεται.
Τίποτα απ’ αυτά δε συμβαίνει με το μελάνωμα. Τα μελανώματα είναι δύσκολο να παραχθούν πειραματικώς και η σχέση με το γεωγραφικό πλάτος στο οποίο ζουν οι πάσχοντες είναι οριακή. Εκδηλώνονται συνήθως στον κορμό των ανδρών, στα πόδια των γυναικών και στις πατούσες των Αφρικανών, κάτι που προφανώς δε μπορεί να εξηγηθεί με βάση την έκθεση στον ήλιο. Η αύξηση των κρουσμάτων είναι πολύ μικρότερη από αυτήν των UV-εξαρτώμενων καρκίνων και, αντίθετα με τα επιθηλιώματα, δεν υπάρχει απόδειξη ότι τα αντηλιακά προστατεύουν από τα μελανώματα.

Τελικά, οι αποδείξεις που αφορούν την επίδραση της UV στο δέρμα είναι εκπληκτικά ξεκάθαρες: Δεν επιταχύνει τη γήρανση του δέρματος, η οποία οφείλεται στη λέπτυνση από την απώλεια του κολλαγόνου, έστω και αν οι ακτίνες UV προσδίδουν την ανεμοδαρμένη όψη που προκαλεί και το κάπνισμα. Παρ’ ότι η ακτινοβολία UV είναι η κύρια αιτία των επιθηλιακών καρκίνων του δέρματος, οι οποίοι είναι λειτουργικά καλοήθεις, δεν υπάρχουν στέρεες αποδείξεις ότι αποτελεί την κύρια αιτία του κακοήθους μελανώματος.

Τι πρέπει να κάνουμε λοιπόν με την έκθεση στις UV και τα αντηλιακά; Η γρήγορη απάντηση είναι ότι σε ήπια κλίματα (σ.μ. όπως αυτό της Ελλάδας) πέραν του να αποφεύγουμε τα εγκαύματα και να μην κοιτάμε κατάματα τον ήλιο, δεν έχει σημασία τι κάνουμε, επειδή ο κίνδυνος από την έκθεση είναι ασήμαντος. Φυσικά, τα παιδιά πρέπει να μάθουν πόσο ήλιο αντέχουν χωρίς να πάθουν έγκαυμα και οι γονείς τους πρέπει να σιγουρευτούν ότι η έκθεση των παιδιών γίνεται βαθμιαία, έτσι ώστε να διασφαλιστεί η εμφάνιση του προστατευτικού μαυρίσματος. Αυτό είναι πιο σημαντικό σε παιδιά με πυρόξανθα μαλλιά και φακίδες, τα περισσότερα εκ των οποίων πρέπει να προσέχουν να μην υποστούν ηλιακά εγκαύματα σε όλη τη διάρκεια της ενήλικης ζωής τους. Αν και τα αντηλιακά θα ελαττώσουν το σχηματισμό των επιθηλιωμάτων, δεν έχει αποδειχτεί ότι ελαττώνουν τα μελανώματα.


ΨΕΜΑ ΠΕΜΠΤΟ:
Ο ΗΛΙΟΣ ΔΕΝ ΩΦΕΛΕΙ ΠΟΛΥ
Έχουμε ακόμα πολλά να μάθουμε σχετικά με τα αφανή οφέλη από την έκθεση στον ήλιο: στους μηχανισμούς του ανοσοποιητικού συστήματος, στην εξαιρετική βελτίωση της διάθεσης και τη φημολογούμενη ελάττωση των πιθανοτήτων εμφάνισης καρκίνου του παχέος εντέρου και του προστάτη. Η υπέρ το δέον αποφυγή του ήλιου και η χρήση αντηλιακών δεν επιτρέπουν την ανάπτυξη του φυσικού μαυρίσματος, του αντηλιακού της φύσης, και έτσι αυξάνονται οι πιθανότητες πρόκλησης ηλιακών εγκαυμάτων. Το δόγμα λέει ότι κάθε μαύρισμα είναι σημάδι δερματικής βλάβης. Πείτε το αυτό στον Δαρβίνο! Η χρωστική των μελανοκυττάρων του δέρματος είναι ένα σύστημα προστασίας από την υπέρμετρη έκθεση στις υπεριώδεις ακτινοβολίες, το οποίο εξελίχτηκε πολύ πριν την έλευση των αντηλιακών…

Ο Sham Shuster είναι Επίτιμος Καθηγητής της Δερματολογίας στο Πανεπιστήμιο του Newcastle Upon Tyne και Επίτιμος Σύμβουλος του Τμήματος Δερματολογίας, στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείου Norfolk and Norwich. Το παρόν κείμενο αποτελεί επιμελημένη προσαρμογή από ένα κεφάλαιο του βιβλίου Panic Nation? Unpicking the myths we’re told about food and health, που έχουν επιμεληθεί οι Stanley Feldman και Vincent Marks.

ΣΥΓΓΡΑΦΗ: ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΛΑΣΚΑΡΗΣ - ΜΙΧΑΛΗΣ ΠΙΤΣΙΛΙΔΗΣ

Πανδημία γρίπης ή Πανδημία κερδών;

Την άνοιξη του 2009 κάτοικοι του Μεξικού προσβλήθηκαν από ένα νέο ιό γρίπης. O ιός αυτός είχε χοίρεια προέλευση και μεταδιδόταν εύκολα από άνθρωπο σε άνθρωπο. Τον Ιούνιο, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας , βασιζόμενος στην ταχύτητα διάδοσης του ιού και όχι στη νοσηρότητά του, αποφάσισε να κηρύξει την ανθρωπότητα σε κατάσταση πανδημίας, γεγονός που πυροδότησε το κύμα γριπο-πανικού. Σήμερα, οι κυβερνήσεις του ανεπτυγμένου κόσμου διαγκωνίζονται στα ταμεία των φαρμακευτικών εταιρειών αγοράζοντας «δικαίωμα αγοράς» μιας και εμβόλια δεν υπάρχουν. Οι λογικές φωνές χάνονται στη χλαπαταγή των τρομολάγνων. Οι επιδημιολόγοι και οι λοιμωξιολόγοι αντικατέστησαν τους συνταγματολόγους και τους ποινικολόγους στα θλιβερά τηλεοπτικά παράθυρα, ενώ οι απόγονοι του Θεμιστοκλή και του Κολοκοτρώνη συνάμα, συνωστίζονται στα …βουλευτικά γραφεία, αναζητώντας ως ρουσφέτι αυτό που (ευτυχώς!) δεν βρίσκουν στα φαρμακεία: εμβόλια για πνευμονιόκοκκο και Ταμιφλού, όλα φλου!
Και όμως. Μέχρι τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, ο νέος ιός της γρίπης (Swine Origin Influenza Virus, SOIV) δε φαίνεται να είναι πιο απειλητικός από τον απλό εποχιακό ιό της γρίπης που μας επισκέπτεται κάθε χειμώνα. Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα παρατηρήσεις, στις ανεπτυγμένες χώρες της Δύσης ο SOIV δε σκοτώνει πάνω από 1 με 2 άτομα ανά 1.000 αρρώστους – περίπου όσους και η απλή γρίπη δηλαδή - και ούτε φαίνεται να διαθέτει εξαιρετική μεταδοτικότητα. Αν ο WHO δεν αποφάσιζε να σαλπίσει (για τους δικούς του, μη ανιδιοτελείς, ίσως, λόγους) υγειονομικό συναγερμό, πιθανώς να μην είχε καταλάβει κανείς ότι μας προέκυψε νέος τύπος γρίπης.
Το όλο θέμα έχει και την ….κωμική του διάσταση. Σύμφωνα με την Wall Street Journal, ακόμα και αν όλες οι φαρμακοβιομηχανίες του κόσμου δουλεύουν στο 100% επί ένα χρόνο, τα εμβόλια που θα παραχθούν δε θα φτάσουν για να εμβολιασθούν, ούτε οι μισοί κάτοικοι του ανεπτυγμένου κόσμου! Και, βέβαια, κάτω από συνθήκες αλλοφροσύνης, οι κυβερνήσεις των χωρών στο έδαφος των οποίων λειτουργούν εργοστάσια παραγωγής εμβολίων, δεν θα επιτρέψουν να εξαχθεί ούτε μισή δόση εμβολίου, αν δεν καλυφθεί πρώτα ο ντόπιος πληθυσμός, ο οποίος τους ψηφίζει, για όποιον δεν κατάλαβε.
Οι μόνοι που θα ωφεληθούν από τον πανικό είναι οι εταιρείες στα ταμεία των οποίων προβλέπεται να εισρεύσουν πάνω από 40 δις ευρώ, μόνο από τα εμβόλια, χωρίς να προσθέσουμε π.χ. τις πωλήσεις του σχεδόν αναποτελεσματικού Tamiflu ή άλλων αντι-ιικών ή άλλων εμβολίων. Η εκτόξευση των τιμών των μετοχών συγκεκριμένων φαρμακευτικών εταιρειών τους τελευταίους μήνες, είναι αδιάψευστος μάρτυρας.
Η κατάσταση με τη γρίπη των χοίρων αποτελεί κλασική περίπτωση αποτυχίας στη νηφάλια εκτίμηση των κινδύνων εν μέσω μεταβαλλόμενων συνθηκών. Σε τέτοιες καταστάσεις, οι καλές προθέσεις δεν αρκούν. Όπως επισήμανε πρόσφατα, στο British Medical Journal ο Tini Garske, ερευνητής στο Τμήμα Μολυσματικών Νόσων του Imperial College, αντί να δημιουργήσουμε επιστημονικά εργαλεία αντικειμενικής εκτίμησης του κινδύνου, σπεύσαμε να παραγγείλουμε ότι εμβόλιο μας υποσχέθηκαν, χωρίς να ζητήσουμε εγγυήσεις, χωρίς να γνωρίζουμε αν και ποιοι κινδυνεύουν, αλλά ούτε καν τις παρενέργειες αυτού που παραγγείλαμε. Αυτό δεν είναι επιστήμη, αλλά θρησκεία.
Πόσο σίγουροι είμαστε, ωστόσο, ότι ο παρόν ιός είναι δημιούργημα της φύσης και όχι αποτέλεσμα ενός ανθρώπινου λάθους ή «λάθους»; Ο Αυστραλός ιολόγος Adrian Gibbs, καθηγητής στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Καμπέρα, συγγραφέας 250 διεθνών επιστημονικών ανακοινώσεων και ένας από τους ανθρώπους που συνέβαλαν αποφασιστικά στην ανακάλυψη του Tamiflu, ερεύνησε τη γενετική σύσταση του νέου ιού SOIV και υποστηρίζει ότι δεν προέρχεται από τη σύντηξη δύο χοίρειων ιών - όπως υποστηρίζεται από τους περισσότερους επιστήμονες - αλλά τριών, ενός προερχομένου από την Β. Αμερική, ενός από την Ασία και ενός από την Ευρώπη. Επειδή αυτή η βιολογική διαδικασία, δεν γίνεται εν μία νυκτί, αλλά παίρνει χρόνια για να ολοκληρωθεί, ο Gibbs θεώρησε δύσκολο κάτι τέτοιο να συμβεί κατά τρόπο φυσιολογικό, χωρίς να πέσει στην αντίληψη των επιστημόνων, ιδίως σε μία περίοδο κατά την οποία οι πληθυσμοί των χοίρων ελέγχονται σχετικά τακτικά.
Σύμφωνα με τον Gibbs, λοιπόν, υπάρχει ένα πιο πιθανό σενάριο: Τα γουρούνια εμβολιάστηκαν κατά της γρίπης των χοίρων με ένα τριπλό κτηνιατρικό εμβόλιο που ίσως περιείχε -κατά λάθος- και ζωντανούς ιούς, οι οποίοι συνενώθηκαν μέσα στον οργανισμό των γουρουνιών δημιουργώντας έτσι την χοίρεια εκδοχή του SOIV, διέφυγαν, εξελίχτηκαν και έγιναν ικανοί να προσβάλλουν και τον άνθρωπο. Η ανακοίνωσή του απορρίφθηκε από το περιοδικό Nature…