Η γρίπη και τα τροχαία δυστυχήματα

Η εξοικείωση με τη θέα του τέρατος
Του θεόδωρου Μουντοκαλάκη
Ομότιμου Καθηγητή Παθολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών

Το ότι οι θάνατοι από την πανδημία της νέας γρίπης στη χώρα μας μπορεί να φθάσουν τους 600 ή τους 1000 είναι ένα ενδεχόμενο εντελώς θεωρητικό. Το ότι οι θάνατοι από τροχαία ατυχήματα στους ελληνικούς δρόμους ξεπερνούν τους 1500 κάθε χρόνο δεν είναι ένα απλό ενδεχόμενο. Είναι η σκληρή πραγματικότητα. Ιδιαίτερη συγκίνηση έχει προκαλέσει στην κοινή γνώμη η πληροφορία ότι η νέα γρίπη προσβάλλει κατά προτίμηση παιδιά και γενικότερα, νεαρά άτομα. Στην Ελλάδα, εν τούτοις, η κύρια αιτία θανάτου αγοριών, 15-25 ετών, είναι τα τροχαία ατυχήματα. Μπροστά στην προοπτική της επέκτασης της πανδημίας, ο υπουργός υγείας έσπευσε να ενημερώσει τον πρόεδρο της Δημοκρατίας και να εξαγγείλει δέσμη μέτρων, μεταξύ των οποίων και τη σύσταση Εθνικού Επιστημονικού Συμβουλίου. Κανένα, όμως, εθνικό επιστημονικό συμβούλιο δεν συγκροτήθηκε, κανένας υπουργός δεν επισκέφθηκε τον πρόεδρο της Δημοκρατίας για να τον ενημερώσει και κανένα ουσιαστικό μέτρο δεν πάρθηκε ποτέ από την Πολιτεία για την πρόληψη των καθημερινών θανάτων στην άσφαλτο. Η εξήγηση γι αυτή την αντίφαση μπορεί να αναζητηθεί μόνο στο φαινόμενο που ο Μάνος Χατζηδάκις είχε εύστοχα ονομάσει «εξοικείωση με τη θέα του τέρατος».

Σε συνέντευξη τύπου με θέμα τη πανδημία της νέας γρίπης ανακοινώθηκε ότι «από το Σεπτέμβριο, θα ζητηθεί η συνεργασία των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης για ένα εβδομαδιαίο ειδικό πρόγραμμα ενημέρωσης μέσω των τηλεοράσεων». Για την εκπαίδευση του κοινού σε θέματα κυκλοφοριακής αγωγής «μέσω των τηλεοράσεων» δεν φρόντισε ποτέ κανείς. Στο μεταξύ, στο Διαδίκτυο, κυριολεκτικά χιλιάδες δικτυακοί τόποι προσφέρουν πληροφορίες για το πότε και σε ποιες μεγάλες οδικές αρτηρίες οργανώνονται αυτοσχέδιοι αγώνες αυτοκινήτων ή μοτοσικλετών, πού μπορεί κανείς να μετατρέψει τη συμβατική μηχανή του αυτοκινήτου του ώστε να γίνει ικανή να αναπτύσσει ιλιγγιώδεις ταχύτητες ή πώς μπορεί να αποφύγει τα μπλόκα της τροχαίας. Κάποιος «επισκέπτης» ενός απ’ αυτούς συμβουλεύει: «Φρόντισε να έχεις την πινακίδα σου ελαφρά αδιάβαστη, πέρνα με μπόλικα χιλιόμετρα στην αριστερή λωρίδα και αν σου κάνουν σήμα κάνε ότι δεν τους είδες, και δεν πρόκειται να ασχοληθούν περαιτέρω μαζί σου (...) Έχω περάσει εκεί με 240, με σημάδεψαν, τους κοίταξα, με κοίταξαν, και... τίποτα». Ο δημιουργός ενός άλλου δικτυακού τόπου που περιέχει αναλυτικό χάρτη με τις ακριβείς θέσεις των μπλόκων της τροχαίας σε ολόκληρη τη χώρα καυχιέται πως δέχεται καθημερινά γύρω στις 2.300 επισκέψεις. «Το ότι έχουμε τόσο μεγάλη επισκεψιμότητα», καταλήγει, «μας οδηγεί στο πολύ θετικό συμπέρασμα ότι αυξάνεται το ενδιαφέρον των οδηγών (…) και άρα βελτιώνονται οι οδηγικές τους συνήθειες». «Δυο πράγματα είναι άπειρα», έλεγε ο Αϊνστάιν, «το σύμπαν και η ανθρώπινη βλακεία -και για το πρώτο δεν είμαι και τόσο βέβαιος».


Το 1954, δημοσιεύθηκε στη «Νέα Εστία» ένα κείμενο του Κωνσταντίνου Τσάτσου, με τίτλο «Οξυρρύγχειοι πάπυροι». Στο κείμενο αυτό ο συγγραφέας επινοεί την ιστορία της ανακάλυψης κάποιων παπύρων, που υποτίθεται ότι περιείχαν αποσπάσματα από την αλληλογραφία ενός Ρωμαίου συγκλητικού σ’ ένα φίλο του. Το ύφος του κειμένου είναι τόσο πειστικό, ώστε ακόμα και σήμερα, πολλοί πέφτουν στην παγίδα να πιστεύουν ότι πρόκειται για αυθεντικές επιστολές μεταφρασμένες από τον Κωνσταντίνο Τσάτσο. Ο φανταστικός Ρωμαίος συγκλητικός, συμβουλεύοντας το φίλο του για το πώς να χειρίζεται τους Έλληνες υπηκόους του, του γράφει μεταξύ άλλων: «Ο Έλληνας είναι πιο εγωιστής από εμάς και συνεπώς από όλα τα έθνη του κόσμου (…) Δεν παραδέχεται άλλη κρίση δικαίου παρά την ατομική του, που δυστυχώς στηρίζεται σε ατομικά κριτήρια (…) Το ανυπότακτο σε κάθε πειθαρχία, η περιφρόνηση των άλλων και ο φθόνος, η αρρωστημένη διόγκωση της ατομικότητας σπρώχνουν σχεδόν τον Έλληνα να θεωρεί τον εαυτό του πρώτο ανάμεσα στους άλλους». Μετά από δυο χιλιετίες, ο Έλληνας έχει καταφέρει τελικά να είναι πρώτος ανάμεσα στους άλλους (τουλάχιστον μέσα στον Ευρωπαϊκό χώρο): πρώτος στα θανατηφόρα τροχαία ατυχήματα.

Τσιγάρο: Η ηδονή των απαγορεύσεων

Ένα από τα πιο ευχάριστα καθήκοντα των βαθύτατα συντηρητικών ανθρώπων – αφήστε τι λένε οι ίδιοι, συχνά παριστάνουν τους σοσιαλιστές – είναι το να απαγορεύουν γενικώς και το να απαγορεύουν πράγματα ευχάριστα ειδικώς. Τι απαγορεύει η εκκλησία; Το γέλιο, το χορό, το σεξ, το φαγητό, το ποτό κοκ. Ετσι, δεν είναι τυχαίο ότι η αντικαπνισματική εκστρατεία βρίσκεται στις πιο επιθετικές μορφές της επί δεξιών ή, γενικότερα, συντηρητικών κυβερνήσεων και πολιτικών.
Στην εκπομπή τών Καμπουράκη - Οικονομέα, στις 30 Ιουνίου 2009, ο υπουργός Υγείας κ. Δ. Αβραμόπουλος, δήλωσε ξεκάθαρα ότι από τη στιγμή που οι καπνιστές δεν αντιλαμβάνονται ποιο είναι το σωστό για την υγεία τους, οφείλει η πολιτεία να τους το επιβάλλει. Αυτή ακριβώς η αντίληψη βρίσκεται στη βάση του ακραίου συντηρητισμού, ως έκφραση μαζοχιστικής λαγνείας απέναντι στο ισχυρό, αποφασιστικό, αρσενικό κράτος που θέλει να δείχνει τη δύναμή και το μέγεθος του πέους του όσο περισσότερο και πιο συχνά μπορεί. Κι όλα αυτά χωρίς οι λάτρεις των απαγορεύσεων να αντιλαμβάνονται ότι οι απόψεις τους οδηγούν στον ολοκληρωτισμό. Έχουν τόσα πολλά ειπωθεί σχετικά με τη βλαπτικότητα του παθητικού καπνίσματος, ώστε να βρισκόμαστε ένα μικρό μόνο βήμα πριν από την κοινωνική εκτροπή. Ποιο δικαστήριο θα μπορούσε να μην κάνει αποδεκτή την άμεση έκδοση διαζυγίου όταν ο ένας των δυο συζύγων κατηγορεί τον άλλο ως μανιώδη καπνιστή ο οποίος θέτει, όπως άλλωστε οι «ειδικοί» διατυμπανίζουν όπου σταθούν κι όπου βρεθούν, την υγεία του σε κίνδυνο καπνίζοντας συνεχώς στο σπίτι;
Βέβαια, ενώ το τσιγάρο διώκεται από παντού, το οινόπνευμα έχει κατακλύσει όλες τις εκδηλώσεις της ζωής και συνεχώς πατρονάρεται από την τηλεόραση. Η διαφήμιση είναι ελεύθερη κι ας αφορά κυρίως στα σκληρά ποτά υψηλής περιεκτικότητας σε οινόπνευμα. Κι όχι μόνο. Σχεδόν σε όλες τις τηλεοπτικές σειρές ελληνικής παραγωγής , οι πάντες πίνουν ασταμάτητα. Το οινόπνευμα αποτελεί μέσον ενίσχυσης των ευχάριστων στιγμών αλλά και μέσον ανακούφισης δυσάρεστων ή στρεσογόνων καταστάσεων. Είτε βάφτιση είτε κηδεία, θέλει το ουίσκι της. Οι εταιρείες έχουν υποχρεωθεί στις διαφημίσεις να περιλαμβάνουν την προειδοποίηση «απολαύστε υπεύθυνα». Πέραν του ότι η προειδοποίηση είναι αρκούντως ασαφής, περιλαμβάνει και τη λέξη «απόλαυση» ωσάν η πολιτεία να τονίζει, κλείνοντας πονηρά το μάτι, ότι στη χρήση οινοπνεύματος προεξάρχει η απόλαυση. Τότε γιατί να μην γράφουν τα τσιγάρα «επικίνδυνη απόλαυση» που θα ήταν, άλλωστε, πολύ κοντά στην πραγματικότητα; Η θέση του κ. Αβραμόπουλου σε ότι αφορά το οινόπνευμα είναι ότι δεν εντάσσεται σε παρόμοιες του καπνού απαγορεύσεις γιατί αυτός που πίνει βλάπτει τον εαυτό του ενώ αυτός που καπνίζει βλάπτει και τους γύρω του. Καινοφανής άποψη αφού παραβλέπει το γεγονός ότι η κατανάλωση οινοπνεύματος ευθύνεται για εκατοντάδες νεκρούς και τραυματίες σε τροχαία ατυχήματα ενώ παράλληλα ευθύνεται, μεταξύ πολλών άλλων, και για την ενδοοικογενειακή βία. Κι ενώ το κάπνισμα έχει πλέον ποινικοποιηθεί, η κατανάλωση οινοπνεύματος προβάλλεται, ακόμα και στις εορταστικές εκδηλώσεις του Προέδρου της Δημοκρατίας.
Κανείς δεν αμφιβάλει για τις δυσμενείς συνέπειες του καπνίσματος στον καπνιστή αν και ο ίδιος και μόνον είναι υπεύθυνος να σταθμίσει τα συν και τα πλην και να αποφασίσει. Σωστό είναι, ωστόσο, να λαμβάνονται μέτρα προστασίας των μη καπνιστών σε χώρους υποχρεωτικής και πολύωρης παραμονής όπως π.χ. οι χώροι εργασίας , τα μέσα μεταφοράς, οι κινηματογράφοι, τα θέατρα, τα νοσοκομεία κοκ. Αυτό άλλωστε συμβαίνει, κοινή συναινέσει καπνιστών και μη. Από κει και πέρα, το ζήτημα θα πρέπει να περιορίζεται στην ύπαρξη ικανοποιητικού εξαερισμού και τίποτα παραπάνω. Κι αυτό επιβάλλεται να συμβαίνει για λόγους αισθητικής και ενόχλησης, χωρίς επίκληση λόγων υγείας και των θεωριών περί παθητικού καπνίσματος που μας έχουν εισάγει σε έναν επιστημονικό μεσαίωνα. Πράγματι, σήμερα το πογκρόμ εναντίον του καπνίσματος και των καπνιστών έχει λάβει τέτοιες διαστάσεις ώστε να είναι αδύνατη η διατύπωση αντίθετης άποψης με την κρατούσα των θεολόγων-αστυνόμων της ιατρικής, σε ότι αφορά τις συνέπειες του καπνίσματος. Εργασίες που υποστηρίζουν ότι δεν βλάπτει, τουλάχιστον με μετρήσιμο τρόπο, το υποτιθέμενο παθητικό κάπνισμα, δεν δημοσιεύονται ή περνάνε εντελώς απαρατήρητες.
Ας μη γελιόμαστε. Η αντικαπνισματική εκστρατεία αποτελεί το μεγαλύτερο εγχείρημα ελέγχου συνειδήσεων στην ιστορία της ανθρωπότητας. Ο πειθαρχημένος άνθρωπος (;) που δεν καπνίζει, δεν πίνει, γυμνάζεται τακτικά, προσέχει τη διατροφή του και μπαινοβγαίνει στα ιατρεία για «προληπτική ιατρική» αποτελεί το περίγραμμα του επιθυμητού πολίτη. Εκτός των άλλων και γιατί δεν έχει χρόνο να ασχοληθεί με οτιδήποτε άλλο εκτός από τν εαυτό του…

Η ιατρική ως εργαλείο μάρκετινγκ

Μαργαρίνες που μειώνουν τη χοληστερίνη και τώρα νέες που υπόσχονται να κάνουν τον ίδιο με την πίεση. Αύριο τι; Μήπως μαργαρίνες για την αναιμία ή τον πονοκέφαλο; Πλάι σ’ αυτές, αποκτήσαμε προσφάτως και αλλαντικά τα οποία προβάλλουν στις διαφημίσεις τους ότι είναι, κατά κάποιον ασαφή τρόπο, εγκεκριμένα όχι μόνο από την Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία, αλλά και από την Αμερικανική αντίστοιχη. Εκτός από τους 29 κατασκευαστές πλυντηρίων οι οποίοι συνιστούν επιμόνως το ίδιο εδώ και δεκαετίες απορρυπαντικό, τώρα ισάριθμοι καρδιολόγοι συνιστούν σαλάμια ή γιαούρτια, αλλά και γυναικολόγοι σερβιέτες! Έκαστος στο είδος του.
Οι εμπλουτισμένες μαργαρίνες μειώνουν τη χοληστερίνη στο πλαίσιο «ισορροπημένης δίαιτας» και «υγιεινού τρόπου ζωής». Ενδεχομένως όμως σε μια τέτοια δίαιτα δεν έχουν θέση οι ίδιες οι …μαργαρίνες! Επιπλέον, η όποια συνεισφορά τους στη μείωση της χοληστερόλης , αν υπάρχει στην πράξη, αποδίδεται στις φυτικές στερόλες (στανόλες). Για να υπάρξει αποτέλεσμα χρειάζονται είτε 30 γρ μαργαρίνης (3-6 φέτες ψωμί αλειμμένες) είτε 3 ποτήρια γάλα ή 3 γιαούρτια ημερησίως. Αλλά 30 γρ μαργαρίνης έχουν, ούτε λίγο ούτε πολύ, 100 θερμίδες οι οποίες μπορούν κάλλιστα να προσθέσουν 5 κιλά στο βάρος μέσα σε ένα χρόνο, οπότε πάνε περίπατο τα όποια οφέλη από τη μείωση της χοληστερόλης. Ακόμα χειρότερα είναι τα πράγματα με τα ροφήματα γιαουρτιού που έχουν 50 θερμίδες το καθένα ή το γάλα με τις 120 θερμίδες ανά ποτήρι.
Οι νέες αντιυπερτασικές μαργαρίνες περιέχουν κάλιο (Κ) «το οποίο αποβάλλει την περιττή ποσότητα αλατιού (νατρίου) από το σώμα μας» και αποτελούν έτσι «ένα καλό πρώτο βήμα για τη φροντίδα της αρτηριακής πίεσης». Τόσο απλά. Μπαίνει το κάλιο, βγαίνει το νάτριο. Βέβαια, τα πράγματα μπερδεύονται αν έχετε πίεση και χοληστερόλη ταυτοχρόνως. Τι να κάνουμε όμως! Υπομονή! Αύριο μπορεί να έχουμε μαργαρίνη εμπλουτισμένη με κάλιο, στανόλες, προβιοτικά, σίδηρο, ασβέστιο, ω3, ω6 και ποιος ξέρει τι άλλο ακόμα. Κυκλοφορεί, άλλωστε, από καιρό γάλα εμπλουτισμένο με σίδηρο, παρά το γεγονός ότι η απορρόφηση του σιδήρου μειώνεται σημαντικά από την παρουσία ασβεστίου το οποίο, ως γνωστόν, αφθονεί στο …γάλα.
Προσφάτως είδαμε και αλλαντικά να εγκρίνονται (;) από τις επιστημονικές ενώσεις των καρδιολόγων που έχουν βαλθεί να παρεμβαίνουν παντού για να προστατεύσουν την καρδιά μας από όλα, εκτός από τους ίδιους. Κι ας συνιστούν για την καρδιά κίνδυνο μεγαλύτερο από το κάπνισμα. Στα αλλαντικά αυτά, λοιπόν, έχει, κατά τον κατασκευαστή, αντικατασταθεί το ζωικό λίπος από ελαιόλαδο, με αποτέλεσμα να αποκτούν αυτομάτως πιστοποιητικό καρδιοπροστασίας, ανεξαρτήτως λοιπής σύνθεσης, αλατιού, χρωστικών, συντηρητικών ή θερμίδων. Στους περισσότερους αρέσουν τα αλλαντικά αλλά από το σημείο αυτό μέχρι να τα συμπεριλάβουμε στην υγιεινή διατροφή, η απόσταση είναι μεγάλη.
Εκτός από τους γιατρούς, στο παιχνίδι του μάρκετινγκ των τροφίμων επιδίδονται με ιδιαίτερη ζέση και οι κλινικοί διατροφολόγοι-διαιτολόγοι. Έχουν κατακλύσει τα ΜΜΕ, έντυπα και ηλεκτρονικά, με αξιοθαύμαστη ταχύτητα, αποτελώντας πλέον αναπόσπαστο μέρος κάθε πάνελ πρωινάδικου που σέβεται τον εαυτό του. Δεν λείπουν βεβαίως και από τις τηλεοπτικές διαφημίσεις όπου με το κύρος (;) της επιστήμης (;) προσπαθούν να προωθήσουν π.χ. μικρά μπουκαλάκια με χυμούς που διαθέτουν «όλα τα καλά» αφού η συσκευασία προφυλάσσει όπως η φλούδα στα φρούτα. Τόσο καλά!
Η πρόβλεψη πως η διατροφή μας θα αποκτάει ολοένα και περισσότερη καρδιοπροστατευτική προοπτική, μπορεί να θεωρηθεί ασφαλής. Η πρόβλεψη ότι οι γιατροί ανακάλυψαν ένα ακόμα βάζο με μέλι για να βουτήξουν τα δάκτυλά τους, μπορεί να θεωρηθεί ασφαλέστερη. Το τρίπτυχο Φαγητό-Άσκηση-Τσεκάπ, όλα εγκεκριμένα από τις αρμόδιες ιατρικές ειδικότητες, αποτελεί ένα μοντέλο σχεδόν αυτιστικής ζωής. Στόχος του η ομφαλοσκοπική ενασχόληση με την Υγεία έτσι ώστε να αποχωρεί κανείς από το μάταιο τούτο κόσμο πλήρης ημερών και πληρέστερος δαπανών για υγεία, όλο και περισσότερη υγεία. Υγεία μέχρι θανάτου.

Όχι στη μαστογραφία!!!

Των Γρηγόρη Λάσκαρη-Μιχάλη Πιτσιλίδη

Η μαστογραφία θεωρείται σήμερα ο κύριος πυλώνας της αντικαρκινικής πρόληψης στις γυναίκες. Εκστρατείες ενημέρωσης, λεωφορεία - φορητοί μαστογράφοι που εξορμούν σε ανυποψίαστες γειτονιές και ηχηρά μηνύματα, έχουν δημιουργήσει την εντύπωση ότι ο καρκίνος του μαστού αποτελεί μία επιδημία που «μαστίζει το γυναικείο πληθυσμό» και η οποία μπορεί να θεραπευτεί επιτυχώς με την «έγκαιρη διάγνωση». Οι γυναίκες βομβαρδίζονται με άπειρα μηνύματα ενώ εκστρατείες οργανώνονται συνεχώς υπό την αιγίδα αφελών και υποκριτών πολιτικών που δεν δίνουν δεκάρα για την ουσία και ενδιαφέρονται μόνο για την «επικοινωνία». Πάρτε για παράδειγμα τις τρεις παρακάτω προτάσεις:

1. «Σουηδική έρευνα έδειξε ότι η τακτική εξέταση με μαστογραφία ελαττώνει τις πιθανότητες θανάτου από καρκίνο του μαστού κατά 30%».
2. «Σουηδική έρευνα έδειξε ότι πρέπει να υποβάλλονται σε μαστογραφία 2000 γυναίκες επί 10 χρόνια για να σωθούν από καρκίνο οι 3 από αυτές».
3. «Νορβηγική έρευνα έδειξε ότι για κάθε 2000 γυναίκες που κάνουν μαστογραφία οι 20 θα υποβληθούν σε αναίτια αντικαρκινική θεραπεία (μαστεκτομή, ακτινοβολία, χημειοθεραπεία) επειδή η μαστογραφία εντόπισε έναν καρκίνο, ο οποίος ποτέ δε θα εκδηλωνόταν στη διάρκεια της ζωής τους ή θα θεραπευόταν από μόνος του».
Πώς θα αντιδρούσε μία γυναίκα στο άκουσμα καθενός απ’ αυτά τα μηνύματα; Στο πρώτο σπεύδοντας να κλείσει ραντεβού -δεν είναι λίγο να είσαι μία από τις 3 στις δέκα που θα σωθούν! Στο δεύτερο ίσως αδιάφορα. Αν έχεις τύχη διάβαινε. Στο τρίτο με οργή και αγανάκτηση για τις πλαστές εντυπώσεις που της δημιούργησε η συνεχής προβολή της «απαραίτητης μαστογραφίας».
Το ερώτημα που τίθεται είναι ποια από τις παραπάνω προτάσεις είναι αληθινή. Η απάντηση είναι απρόσμενη: όλες. Οι δύο πρώτες λένε το ίδιο πράγμα με διαφορετικά λόγια, ανάλογα με το αν το ζητούμενο είναι ο εντυπωσιασμός της γυναίκας ή όχι. Tο 30% απαντάει στο ερώτημα «με δεδομένο ότι πάσχω από καρκίνο του μαστού, πόσο λιγότερες πιθανότητες έχω να πεθάνω από αυτό, αν ο καρκίνος μου ανιχνεύτηκε με μαστογραφία;», ενώ το 3 στις 2.000 απαντάει στο ερώτημα «αν είμαι μία τυπική γυναίκα, πόσο θα ελαττωθεί η πιθανότητα να πεθάνω από καρκίνο του μαστού κάνοντας μαστογραφία κάθε έτος;». Η τρίτη πρόταση, η οποία θα αναλυθεί παρακάτω, έκανε δυναμικά την εμφάνισή της τα τελευταία χρόνια και ήδη προκαλεί ισχυρούς κλυδωνισμούς στο οικοδόμημα της προληπτικής ιατρικής, με πρώτο θύμα την μαστογραφία.
Είναι γεγονός ότι πολλές κλινικές δοκιμές πυροδότησαν έντονα κύματα αμφισβητήσεων και αντεγκλήσεων γύρω από τη μαστογραφία. Τη σύγχυση ήρθε να ξεδιαλύνειο η πρόσφατη δημοσίευση της συστηματικής ανασκόπησης περί μαστογραφίας από τον πιο έγκυρο οργανισμό αξιολόγησης ιατρικών μεθόδων και παρεμβάσεων, την Cochrane Collaboration. Οι επιστήμονες αποφάνθηκαν ότι από τις 7 κλινικές μελέτες αξιολόγησης της μαστογραφίας, μόνο δύο, του Καναδά και του Μάλμε, ήταν ικανοποιητικής ποιότητας και ελεύθερες σφαλμάτων. Συμπτωματικά και οι δύο αυτές δοκιμές έδειξαν ότι η χρήση της μαστογραφίας δεν προσδίδει κανένα πλεονέκτημα επιβίωσης στις γυναίκες. Παρ’ όλ’ αυτά, όταν οι συγγραφείς της ανασκόπησης έλαβαν υπ’ όψιν τους και τις υπόλοιπες 4 δοκιμές (την πέμπτη τη θεώρησαν εσφαλμένη και μη αξιοποιήσιμη) κατέληξαν ότι η μαστογραφία μειώνει την πιθανότητα θανάτου από καρκίνο του μαστού κατά 15%. Αυτό, σύμφωνα με τους συγγραφείς, μεταφράζεται σε μείωση του απόλυτου κινδύνου κατά 0,5% ή αλλιώς πρέπει να υποβάλλονται σε μαστογραφία για 10 χρόνια 2.000 γυναίκες για να σωθεί η ζωή μίας από αυτές!!! (1).

ΤΟ ΜΥΣΤΙΚΟ: Η ΥΠΕΡΔΙΑΓΝΩΣΗ
Το σημαντικό της ανασκόπησης της Cochrane Collaboration δεν ήταν το αν σώζονται 1, 2 ή 3 γυναίκες στις 2.000. Έτσι κι αλλιώς το νούμερο αυτό είναι γνωστό πλέον ότι είναι απελπιστικά μικρό. Το σημαντικό ήταν ότι για πρώτη φορά σε συστηματική ανασκόπηση δηλώθηκε ότι το ποσοστό της υπερδιάγνωσης (overdiagnosis) καρκίνων του μαστού, ακριβώς λόγω χρήσης της μαστογραφίας, φτάνει το φοβερό 30%!
Ας πάρουμε, όμως, τα πράγματα από την αρχή και ας δούμε τι είναι, πώς δημιουργείται και τι μπορεί να προκαλέσει η υπερδιάγνωση. Με τον όρο αυτό εννοούμε την ανίχνευση όγκων, οι οποίοι αν δεν ανιχνευτούν με τη μαστογραφία δε θα απασχολήσουν ποτέ την «πάσχουσα», είτε επειδή εξελίσσονται τόσο αργά ώστε δε θα αποτελέσουν ποτέ λόγο ανησυχίας είτε επειδή θα αυτοϊαθούν από τον ίδιο τον οργανισμό. Στη βάση αυτού του προβλήματος βρίσκεται η τεχνική αδυναμία της μαστογραφίας να ξεχωρίσει έναν επικίνδυνο καρκίνο από έναν κλινικά μη απειλητικό όγκο. Η αδυναμία αυτή έχει δύο αρνητικές επιπτώσεις.
Η πρώτη είναι «αθώα» μια και απλά δημιουργεί την ψευδαίσθηση ενός θριάμβου της προληπτικής ιατρικής. Πρόκειται για το λεγόμενο σφάλμα πρώιμης ανίχνευσης (lead time bias) το οποίο έχει να κάνει με το ότι η μαστογραφία, όπως και κάθε άλλη ευαίσθητη προσυμπτωματική διαγνωστική μέθοδος, ανιχνεύει όγκους πριν αυτοί εκδηλωθούν κλινικά. Το γεγονός της πρώιμης ανίχνευσης είναι που δημιουργεί την εξαιρετικά παραπλανητική εντύπωση (την οποία κανένας ειδικός δεν βιάζεται να ξεδιαλύνει…) ότι η μαστογραφία προφυλάσσει από τον καρκίνο του μαστού. Ας το εξηγήσουμε απλά. Πάρτε για παράδειγμα δύο γυναίκες που ανέπτυξαν καρκίνο μαστού το 2000 και θα πεθάνουν από αυτόν το 2010. Αν η μία το μάθει, λόγω της μαστογραφίας μαστογραφίας το 2005, τότε θεωρητικά επιβίωσε 5 χρόνια μετά τη διάγνωση. Αν η άλλη το μάθει λόγω κλινικών συμπτωμάτων (π.χ. αυτοεξέταση) το 2007, τότε θα φαίνεται ότι επιβίωσε 3 χρόνια μετά τη διάγνωση, δημιουργώντας τεχνητά μία ψευδή αύξηση της επιβίωσης της πρώτης γυναίκας κατά 2 χρόνια. Η πρώιμη ανίχνευση έχει νόημα μόνον όταν υπάρχουν και τα κατάλληλα θεραπευτικά μέσα, αλλιώς απλώς ο καρκινοπαθής ζει περισσότερα χρόνια γνωρίζοντας ότι έχει καρκίνο, πράγμα που ισοδυναμεί με παράταση της αγωνίας και όχι με παράταση της επιβίωσης, όπως διαδίδουν οι υποστηρικτές αυτού του τύπου δήθεν «προληπτικής ιατρικής».
Το δεύτερο πρόβλημα που δημιουργείται από την υπερδιάγνωση δεν είναι καθόλου αθώο, επειδή μπορεί να οδηγήσει υγιείς γυναίκες σε θεραπεία για καρκίνο που ποτέ στη ζωή τους δεν θα αναπτύξουν. Έτσι η θεραπεία θα χαρακτηριστεί επιτυχής κι αυτές που «θεραπεύτηκαν» θα το δηλώνουν με συγκίνηση παντού, πυκνώνοντας τις γραμμές των γυναικών που υποβάλλονται σε μαστογραφίες. Αυτό οφείλεται στο σφάλμα ταχύτητας εξέλιξης (length bias) και έχει να κάνει με το ότι οι επιπλέον καρκίνοι που εντοπίζει η μαστογραφία είναι, στην πλειονότητά τους, αργής ανάπτυξης. Τόσο αργής που ίσως δε θα απασχολούσαν ποτέ την γυναίκα. Το ότι οι όγκοι αυτοί είναι αργής ανάπτυξης και συνήθως χαμηλής κακοήθειας δεν χρειάζεται να το αποδείξουμε. Είναι γνωστό στην επιστημονική κοινότητα εδώ και χρόνια (2).
Όπως λένε επιστήμονες από την Ιατρική Σχολή του Yale, «τα αποτελέσματα δείχνουν ότι πολλοί καρκίνοι του μαστού που ανιχνεύονται με μαστογραφία έχουν εξαιρετική πρόγνωση, όχι μόνο λόγω της πρώιμης διάγνωσής τους, αλλά και επειδή πολλοί από αυτούς είναι σχετικά καλοήθεις και απαιτούν ελάχιστη θεραπευτική παρέμβαση» (3). Αποτέλεσμα της ανίχνευσης και αυτών των όγκων είναι και η δήθεν «ραγδαία αύξηση» των περιστατικών καρκίνου του μαστού «τις τελευταίες δεκαετίες». Μελέτη από το Νορβηγικό Ινστιτούτο Δημόσιας Υγείας έδειξε ότι στη χώρα αυτή, η αύξηση ήταν περίπου 50% στις ηλικίες που υποβάλλονται σε μαστογραφία (50-69 χρονών). Σύμφωνα με τους Νορβηγούς επιστήμονες, ένα 30% αυτών των καρκίνων αποτελείται από όγκους που ουσιαστικά δε θα γίνονταν ποτέ κλινικά αντιληπτοί και άρα δε θα ταλαιπωρούσαν ποτέ τις γυναίκες, αν αυτές δεν υποβάλλονταν σε μαστογραφία (4).
Η συγκεκριμένη πραγματικότητα αντανακλάται και στα νούμερα: οι ερευνητές της Cochrane Review απέδειξαν ότι ο υπερεντοπισμός τέτοιων αλλά και άλλων καρκίνων βραδείας ανάπτυξης, έχει οδηγήσει σε αύξηση των μαστεκτομών και των ακτινοβολιών κατά 20 και 30% αντίστοιχα. Και όλα αυτά, παρά τις προσδοκίες των γυναικών και τις αυτάρεσκες διαβεβαιώσεις των γιατρών ότι η πρώιμη διάγνωση, λόγω εντοπισμού καρκίνων του μαστού σε αρχική μορφή, οδηγεί σε μείωση των πιο επιθετικών μορφών θεραπείας. Χαρακτηριστικά, στη Μεγάλη Βρετανία τα περιστατικά μαστεκτομών αυξήθηκαν από το 1990 έως το 2001 (περίοδος καθολικής υποβολής σε μαστογραφία) κατά 36-422% ανάλογα με τον τύπο του όγκου (5).

ΑΥΤΟΪΑΣΗ: ΜΑΚΑΡΙΟΙ ΟΙ ΑΓΝΟΟΥΝΤΕΣ
Ignorance is bliss λέει ένα τραγούδι, δηλαδή η άγνοια είναι ευτυχία. Ο στίχος αυτός βρίσκει απόλυτη εφαρμογή στην περίπτωση της μαστογραφίας. Η ακραία μορφή του «σφάλματος ταχύτητας εξέλιξης», που περιγράψαμε παραπάνω, είναι ότι πιθανώς η μαστογραφία ανιχνεύει όγκους που θα υποχωρούσαν από μόνοι τους! Η ύπαρξη τέτοιας μορφής καρκίνων αποτελεί τον σκελετό στο ντουλάπι της προληπτικής ιατρικής μιας και οδηγεί υγιείς ανθρώπους σε επιθετική αντικαρκινική «θεραπεία» και τους εμπλεκόμενους σε υπερεντατικό πλουτισμό (διότι περί αυτού πρόκειται). Οι γυναίκες αυτές βαπτίστηκαν «καρκινοπαθείς» επειδή η μαστογραφία και η ακόλουθη βιοψία αδυνατούν να ξεχωρίσουν κατά πόσον οι καρκίνοι που ανιχνεύουν ανήκουν μεταξύ αυτών που ο οργανισμός εξαλείφει από μόνος του. Η ισοπεδωτική διάγνωση οδηγεί στο θεραπευτικό μονόδρομο του χειρουργείου, της ακτινοβολίας και της χημειοθεραπείας.
Επειδή κάθε καρκίνος του μαστού που ανιχνεύεται υποβάλλεται αμέσως σε θεραπεία, το μέγεθος αυτού του προβλήματος δεν μπορούσε, μέχρι πριν λίγο, να εκτιμηθεί ποσοτικά και, συνεπώς, έμενε βολικά άγνωστο ή στρατηγικά υποεκτιμημένο. Η βόμβα έσκασε τα τέλη του 2008 όταν βρέθηκε ότι το 20% των διηθητικών καρκίνων που ανιχνεύονται με μαστογραφία θα υποχωρούσαν από μόνοι τους! Νορβηγοί επιστήμονες βρήκαν έναν ευφυή τρόπο έμμεσου προσδιορισμού αυτού του μακάβριου φαινομένου της υπερδιάγνωσης, εκμεταλλευόμενοι το πρόγραμμα εθνικής μαστογραφίας που εισήχθη στη Νορβηγία το 1996. Οι ερευνητές, συμβουλευόμενοι τα ηλεκτρονικά αρχεία της χώρας προσδιόρισαν τον αριθμό περιστατικών διηθητικού καρκίνου που ανιχνεύτηκαν μαστογραφικά κατά το διάστημα 1996-2001 σε περίπου 120.000 γυναίκες ηλικίας 50-64 ετών. Ο αριθμός των συγκεκριμένων καρκίνων στη συγκεκριμένη εξαετία ήταν 1909. Μετά μελέτησαν τα κρούσματα καρκίνου σε έναν ομοειδή αντίστοιχο πληθυσμό γυναικών, κατά το διάστημα 1992-1997. Οι γυναίκες αυτές μέχρι το 1996 δεν ελέγχονταν μαστογραφικά και, όπως ήταν αναμενόμενο, μέχρι εκείνο το έτος, λόγω μη εντατικής διάγνωσης, εμφάνιζαν σαφώς χαμηλότερα περιστατικά διηθητικών καρκίνων του μαστού. Τονίζουμε ότι τα χαμηλότερα ποσοστά καρκίνου οφείλονταν στο ότι αυτές οι γυναίκες απλώς δεν υποβάλλονταν σε μαστογραφία και άρα οι όποιοι καρκίνοι τους δεν βρέθηκαν. Όταν λοιπόν το 1996 όλες αυτές οι γυναίκες εντάχθηκαν στο πρόγραμμα μαστογραφίας, αναμένονταν οι κρυμμένοι διηθητικοί καρκίνοι του μαστού αυτής της ομάδας να αποκαλυφθούν από την μαστογραφία και ο αριθμός τους να φτάσει στα επίπεδα της πρώτης ομάδας, δηλαδή περίπου 1900 περιστατικά. Αντ’ αυτού οι καρκίνοι που βρέθηκαν ανήλθαν αθροιστικά στα 1564 περιστατικά. Το ερώτημα ήταν τι απέγιναν οι υπόλοιποι 345 αναμενόμενοι καρκίνοι; Ποιο μαγικό χέρι γλύτωσε αυτές τις 345 γυναίκες τόσο από τον καρκίνο όσο και από τη θεραπεία;
Οι συγγραφείς του άρθρου Per-Henrik Zahl και Jan Maehlen του Τμήματος Επιδημιολογίας του Νορβηγικού Ινστιτούτου Δημόσιας Υγείας καθώς και o σπουδαίος Gilbert Welch ήταν σαφείς: η δεύτερη ομάδα δεν «χρώσταγε» κανέναν καρκίνο. Απλώς στην πρώτη ομάδα, λόγω μαστογραφίας, ανιχνεύτηκαν 345 περισσότεροι καρκίνοι σε πρώιμο στάδιο, οι οποίοι διαφορετικά θα εξαφανίζονταν από μόνοι τους! Οι όγκοι αυτοί δεν μπορούν να διακριθούν από αυτούς που δεν αυτοϊώνται, οπότε, σύμφωνα με τα στοιχεία των Νορβηγών επιστημόνων, η μαστογραφία οδηγεί σε χιλιάδες αναίτιες χειρουργικές επεμβάσεις, μαστεκτομές, ακτινοβολίες και χημειοθεραπείες, με τραγικές ψυχολογικές, σωματικές και οικονομικές συνέπειες για χιλιάδες οικογένειες (6).
Ο Robert Kaplan, πρόεδρος του Τμήματος Υπηρεσιών Υγείας της Σχολής Δημόσιας Υγείας του UCLA, δήλωσε ότι οι επιπτώσεις αυτής της μελέτης θα μπορούσαν να είναι συγκλονιστικές και ότι αν η υπόθεση της αυτόματης ίασης ισχύει, τότε θα πρέπει να επανεκτιμηθεί η όλη προσέγγισή στο θέμα του καρκίνου του μαστού. Ο Donald Berry, πρόεδρος του Τμήματος Βιοστατιστικής του M.D. Anderson Cancer Center δήλωσε με τη σειρά του στη δημοσιογράφο - θρύλο των New York Times, Gina Kolata ότι «η πρώιμη διάγνωση μπορεί να εμπεριέχει κάποιο όφελος, αλλά το κόστος θα είναι τεράστιο. Και δεν αναφέρομαι στο οικονομικό κόστος. Είναι πιθανό ότι όλοι μας έχουμε καρκινικά κύτταρα στο σώμα μας, τα οποία πριν ξεριζωθούν από τον ίδιο τον οργανισμό μεγαλώνουν λίγο. Η πρώιμη ανίχνευση θα βρει κάποια από αυτά. Τι πρέπει να γίνει δηλαδή; Να αρχίσουμε να αφαιρούμε όργανα προληπτικά; Είναι πραγματικά τρομακτικό» (New York Times, 24 November 2008). Αντίστοιχα στοιχεία είχαν αναφερθεί και το 2006 από μία ομάδα Αμερικανών επιστημόνων, οι οποίοι μέσω στατιστικών προσομοιώσεων επιδημιολογικών στοιχείων καρκίνου μαστού, βρήκαν ότι ένα 40% αρχόμενων καρκίνων του μαστού έχουν περιορισμένο δυναμικό κακοήθειας, αναπτύσσονται μέχρι το πολύ 1 cm, μετά μένουν στάσιμοι για δύο χρόνια και τέλος υποχωρούν, εκτός και αν ανιχνευθούν μαστογραφικά οπότε εκλαμβάνονται ως δυνητικά θανατηφόροι με αποτέλεσμα την έναρξη επιθετικών θεραπευτικών μεθόδων (7).


ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

1. Gotzsche P, Nielsen M. Screening for breast cancer with mammography. Cochrane Database of Systematic Reviews 2006. Issue 4. Art No.:CD001877.DOI: 10.1002/14651858.CD001877.pub2.
2. Black W, Welch G. Advances in Diagnostic Imaging and Overestimations of Disease Prevalence and the Benefits of Therapy. New Eng J Med. 1993, 328: 1237-43.
3. Moody-Ayers S, Wells C, Feinstein A. “Benign” Tumors and “Early Detection” in Mammography-Screened Patients of a Natural Cohort with Breast Cancer. Arch Intern Med. 2000. 160: 1109-1115.
4. Zahl PH, Heine B, Maehlen J. Incidence of breast cancer in Norway and Sweden durong introduction of nationwide screening: prospective cohort study. BMJ. 2004.328: 921-924.
5. Douek M, Baum M. Mass breast screening: is there a hidden cost? Brit J Surg. 2003.90(Suppl 1) 14.
6. Zahl PH, Maehlen J, Welch G. The Natural History of Invasive Breast Cancers Detected by Screening Mammography. Arch Intern Med. 2008. 168: 2311-2316.
7. Fryback DG, Stout NK, Rosenberg MA et al. The Winsconsin breast cancer epidemiology simulation model. J Natl Cancer Inst Monogr. 2006. 36:37-47.

Οι πονηριές τής δήθεν πρόληψης

Ας υποθέσουμε ότι συνήθως ταξιδεύετε με το αεροπλάνο 4 φορές το χρόνο. Έρχεται όμως κάποια επαγγελματική υποχρέωση και διπλασιάζει τον αριθμό των ταξιδιών σας. Η στατιστική οδηγεί στο συμπέρασμα ότι διπλασιάστηκαν ή, με άλλα λόγια, αυξήθηκαν 100% οι πιθανότητες να πεθάνετε σε αεροπορικό δυστύχημα. Αν τύχει μάλιστα να κατοικείτε μονίμως στην Αθήνα και να εκλεγείτε καθηγητής π.χ. στο πανεπιστήμιο της Αλεξανδρούπολης , το πράγμα παίρνει δραματική χροιά. Ως «ιπτάμενος καθηγητής» που πηγαινοέρχεται 3-4 φορές την εβδομάδα Αθήνα-Αλεξανδρούπολη, έχετε αυξήσει 200 ή 300 φορές τη μακάβρια πιθανότητα, ήτοι 20.000% ή 30.000%! Δεν είναι να ταξιδεύει κανείς. Χειρότερο και από κορώνα-γράμματα…
Στην πράξη, ωστόσο, ο κίνδυνος παραμένει αμελητέος είτε 1 είτε 200 φορές ετησίως ταξιδεύει κανείς με το αεροπλάνο. Οι αεροπορικές εταιρείες αυτό θα τονίσουν. Τι κάνουν όμως σε περιπτώσεις σαν αυτή οι ιατρικές εταιρείες; Αυτό που ξέρουμε και μαθαίνουμε όλοι κάθε μέρα, από τα ανυποψίαστα ΜΜΕ που εθελοντικά συμμετέχουν στις καμπάνιες της τρομολαγνείας: Χρησιμοποιούν πάντα την ποσοστιαία μεταβολή, αγνοώντας το πραγματικό μέγεθος, με σκοπό να δημιουργήσουν εντυπώσεις. Άλλωστε, στις εντυπώσεις και μόνο βασίζεται ένα πολύ μεγάλο μέρος της θεοποιημένης «προληπτικής ιατρικής». Δημιουργείται έτσι μια τεράστια βάση επιχειρηματικής δράσης ενώ οι άνθρωποι στην καλύτερη περίπτωση δεν θα ωφεληθούν ενώ στη χειρότερη θα μπουν σε μεγάλες περιπέτειες υγείας.
Ας κάνουμε μια υπόθεση εργασίας. Σε δυο γυναίκες εμφανίστηκε καρκίνος του μαστού το έτος 2000 και πρόκειται να πεθάνουν και οι δυο από τη νόσο τους το έτος 2010. Η μια από αυτές υποβάλλεται σε ετήσια μαστογραφία και χάρη σ’ αυτήν ανακάλυψε τον καρκίνο της το έτος 2005. Η άλλη, δεν υποβάλλεται σε μαστογραφία και ανακαλύπτει τον όγκο πολύ αργότερα, έστω το 2008. Όταν επέλθει το μοιραίο, η επιστήμη θα επισημάνει με ενθουσιασμό ότι η πρώτη γυναίκα έζησε 5 χρόνια μετά τη διάγνωση (με μαστογραφία) και η δεύτερη μόνο 2 χρόνια μετά τη διάγνωση (χωρίς μαστογραφία). Τα συμπεράσματα αυτονόητα - η μαστογραφία έδωσε 3 χρόνια ζωής. Στην πραγματικότητα, όπως ο καθένας καταλαβαίνει, πρόκειται για χρόνια ταλαιπωρίας, άγχους, φόβου, χημειοθεραπειών, ακτινοβολιών και ακρωτηριασμών. Μα, θα διερωτηθεί κανείς, η θεραπεία στην οποία έχει νωρίτερα υποβληθεί η πρώτη γυναίκα δεν θα συμβάλλει στο να ζήσει περισσότερο και καλύτερα; Όχι είναι η απάντηση. Μελέτες στο πρόσφατο παρελθόν έδειξαν ότι η τελική έκβαση δεν εξαρτάται σημαντικά από το χρόνο διάγνωσης. Υπάρχουν όμως και χειρότερα…
Ηθοποιοί, τραγουδίστριες, κοσμοπολίτες υπουργοί, διαφημιστικές εταιρείες, μοντέλα και τηλεπαρουσιάστριες, καθηγητές, χρηματοδοτούμενοι σύλλογοι και λοιποί συγκινητικά ενδιαφερόμενοι εκστρατεύουν κάθε τόσο εναντίον του καρκίνου του μαστού που «αποτελεί σύγχρονη μάστιγα των γυναικών, σε όλο και νεώτερες ηλικίες». Συμβαίνει τίποτα από όλα αυτά; Όχι βέβαια. Τι συμβαίνει; Ας πούμε ότι σας καλεί κάποιος να μετρήσετε τα αιωρούμενα σωματίδια στην ατμόσφαιρα γύρω σας. Κοιτάζετε και δεν βλέπετε κανένα. Με ένα ειδικό ζευγάρι γυαλιά διακρίνετε περίπου 100. Τα γυαλιά βελτιώνονται και τότε διαπιστώνετε ότι είναι 1000. Τι άλλαξε; Μπορείτε να ισχυριστείτε σοβαρά ότι από την πρώτη μέχρι την τρίτη παρατήρησή σας ο αριθμός των σωματιδίων …χιλιαπλασιάστηκε; Αυτό ακριβώς κάνει η ιατρική, καθώς αυξάνονται οι μαστογραφίες και βελτιώνεται η διακριτική τους ικανότητα. Ανακαλύπτει όγκους που απλώς δεν μπορούσε να τους ανακαλύψει πριν. Έτσι, βγάζει το βολικό και συμφέρον συμπέρασμα ότι αυξάνονται, γίνονται επιδημία. Αυτό αυξάνει τον πανικό των γυναικών και τον αριθμό των διαγνώσεων και, τελικώς, αυξάνει τις εισπράξεις και τις ιατρικές πράξεις.
Μα, θα ρωτήσει κανείς, έστω κι έτσι είναι κακό; Δεν είναι πιο χρήσιμο να ανακαλύψουμε έναν όγκο όταν έχει διάμετρο 1 εκατοστού, όταν δηλαδή ακόμα είναι πολύ μικρός και πιο εύκολα αντιμετωπίσιμος; Όχι είναι η απάντηση. Υπάρχουν σημαντικές πιθανότητες (20%!) ο όγκος να υποχωρήσει από μόνος του και να εξαφανιστεί, χωρίς η γυναίκα να το αντιληφθεί ποτέ και χωρίς να νοσήσει από αυτόν. Το ποσοστό αυτό είναι πολύ υψηλό, υψηλότερο από τα αποτελέσματα που μπορούμε να επιτύχουμε με οποιαδήποτε θεραπεία. Αν όμως η γυναίκα υποβάλλεται σε τακτικές μαστογραφίες τότε ο όγκος που επρόκειτο να υποχωρήσει θα γίνει αντιληπτός και θα αντιμετωπιστεί σαν καρκίνος, με ότι αυτό σημαίνει για την εξέλιξη της υγείας της γυναίκας. Στο επόμενο τεύχος του Popular Medicine θα ασχοληθούμε εκτενέστερα με το πολύ σοβαρό θέμα της χρησιμότητας της προληπτικής μαστογραφίας.

Αναξιόπιστες ιατρικές οδηγίες...

Ζούμε υπό το ζυγό ενός φρικαλέα πολύπλοκου συστήματος νόμων και αποφάσεων. Κι επειδή η άγνοια νόμου δεν είναι αποδεκτή, ο καθένας κινδυνεύει να υποστεί τις συνέπειες από μια παράβαση για την οποία αγνοεί το νόμο ή την κανονιστική διάταξη, γενικότερα. Η πολιτεία εδώ είναι αναγκαστικά κουτοπόνηρη: αν επιτρεπόταν η άγνοια νόμου, τότε ο καθένας θα την επικαλείτο.
Αλλά δεν είναι μόνο η νομοθετική εξουσία που παράγει ακατάπαυστα περιοριστικές ή κανονιστικές διατάξεις που φιλοδοξούν να ελέγξουν τη ζωή των ανθρώπων. Το ίδιο κάνει και η ιατρική εξουσία, η οποία προσπαθεί να εξαπλώσει την κυριαρχία της στο σύνολο της κοινωνίας: στους γιατρούς οι οποίοι καλούνται να λειτουργήσουν και λειτουργούν ως εκτελεστικός βραχίονας, στο νοσηλευτικό προσωπικό, στους κυβερνώντες αλλά και στους απλούς πολίτες. Εδώ θα περιοριστούμε σε έναν από τους τρόπους με τους οποίους η ιατρική εξουσία ασκείται επί των ιατρών. Σήμερα, η ιατρική θυμίζει πολύ έντονα στρατό. Διαθέτει πολλές βαθμίδες ιατρικής ιεραρχίας/εξουσίας αλλά και γενικά επιτελεία στα οποία καταστρώνονται τα σχέδια για να κατατροπωθεί ο εχθρός ο οποίος είναι, υποτίθεται, η νόσος. Στις περισσότερες περιπτώσεις, όπως και στον στρατό, τελικά αποδεικνύεται ότι στόχος είναι η έγκριση των «στρατιωτικών δαπανών» και όχι ο εχθρός ο οποίος αναδεικνύεται, εν τέλει, σε …σύμμαχο.
Η ιατρική εξουσία παράγει ακατάπαυστα κάθε είδους οδηγίες (guidelines) στις οποίες καλούνται να συμμορφωθούν όλοι. Η παραβίαση των οδηγιών έχει ως αποτέλεσμα όχι μόνο την επιστημονική απαξίωση των παραβατών, αλλά ακόμα και την δικαστική τους δίωξη, στις περιπτώσεις εκείνες όπου οι ιατρικές οδηγίες έχουν υιοθετηθεί από την πολιτεία, ως ο ενδεδειγμένος τρόπος του πράττειν. Από τη συντριπτική πλειονότητα των γιατρών, οι οποίοι ανήκουν στις χαμηλές βαθμίδες της ιατρικής εξουσίας (κανένας έλληνας γιατρός δεν μετέχει στα κονκλάβια όπου λαμβάνονται οι αποφάσεις), οι οδηγίες θεωρούνται ως το απαύγασμα της πανταχόθεν εκθειαζόμενης ιατρικής που βασίζεται σε αποδείξεις (Evidence Based Medicine). Για τους λιγότερο υποψιασμένους γιατρούς, οι Οδηγίες επέχουν θέση θεραπευτικού ευαγγελίου. Οι οπαδοί μιας πιο κριτικής στάσης έχουν προσέξει μια πολύ σημαντική λεπτομέρεια: Οι Οδηγίες ταιριάζουν γάντι στις ανάγκες που διαμορφώνονται στην αγορά ή, με άλλα λόγια, έρχονται να ικανοποιήσουν τα συμφέροντα φαρμακευτικών και άλλων εταιρειών που δραστηριοποιούνται στο χώρο της ασθένειας. Πόσο αξιόπιστες είναι, ωστόσο, αυτές οι Οδηγίες;
Για περισσότερα από 20 χρόνια, οι μεγάλες καρδιολογικές εταιρείες, το American College of Cardiology (ACC) και η American Heart Association (AHA), εκδίδουν οδηγίες για την αντιμετώπιση ασθενών με καρδιακά νοσήματα. Από το 1984 μέχρι τον Σεπτέμβρη του 2008 εκδόθηκαν 53 Οδηγίες σε 22 θέματα, στις οποίες περιέχονταν, ούτε λίγο ούτε πολύ, 7.196 συστάσεις! Ας εμβαθύνουμε όμως λίγο περισσότερο, καθώς το πρόβλημα δεν υφίσταται μόνο στην ποσότητα αλλά, κυρίως, στην ποιότητα. Οι συστάσεις αυτές ταξινομούνται ως προς τη βαρύτητά τους, την αξιοπιστία τους, με ένα σύστημα ταξινόμησης (Level of Evidence A, B και C). Οι συστάσεις που αξιολογούνται ως Α θεωρείται ότι βασίζονται σε πολλές και άρτιες κλινικές μελέτες ενώ ως C θεωρούνται οι συστάσεις που βασίζονται κυρίως σε προσωπικές απόψεις. Μια πολύ σημαντική εργασία η οποία δημοσιεύτηκε στις 25 Φεβρουαρίου 2009 στο διεθνούς φήμης ιατρικό περιοδικό JAMA (Journal of the American Medical Association, “Scientific Evidence Underlying the ACC/AHA Clinical Practice Guidelines”) έδειξε ότι οι περίφημες επίσημες Οδηγίες δεν αποτελούν τίποτα περισσότερο από ένα συνονθύλευμα προσωπικών απόψεων. Πράγματι, μόλις το 11% των συστάσεων βασίζονται σε level A δεδομένα ενώ το 48% αποτελούν προσωπικές απόψεις (level C). Διαπιστώνεται, με άλλα λόγια, ότι οι θεωρούμενες πολύ σοβαρές ιατρικές οργανώσεις ACC και AHA, ο λόγος των οποίων είναι νόμος για τους καρδιολόγους, εκδίδουν οδηγίες οι οποίες επηρεάζουν αμεσότατα την ιατρική πρακτική και την υγεία των ανθρώπων, βασιζόμενες, δυστυχώς, κυρίως σε προσωπικές απόψεις ειδικών και «ειδικών». Και, βέβαια, δεν αποτελούν πλέον ειδήσεις οι καθημερινές αποκαλύψεις για το συστηματικό χρηματισμό ειδικών από τους ενδιαφερόμενους να επηρεάσουν προς όφελός τους τις Οδηγίες…