Του Μιχάλη Πιτσιλίδη
Τα τριακόσια πενήντα εκατομμύρια ευρώ φτάνει σήμερα το χρέος των νοσοκομείων, προς μια και μόνη ελληνική φαρμακευτική εταιρεία! Μέχρι το τέλος του 2009, τα χρέη τετραετίας προς τις φαρμακευτικές έφταναν περίπου τα 4 δις ευρώ, ενώ άλλα τόσα περίπου συσσωρεύτηκαν, από το 2005 που πραγματοποιήθηκε ο τελευταίος διακανονισμός, στους προμηθευτές επιστημονικού υλικού, συσκευών και αναλωσίμων. Το χρέος αυξάνεται με γρήγορο ρυθμό και η «δημιουργική» λογιστική του διαχείριση έφτασε να επηρεάζει την εικόνα του δημοσιονομικού ελλείμματος, στην Ελλάδα και τις Βρυξέλες.
Όλες οι κυβερνήσεις επιδιώκουν, προκειμένου να τιθασεύσουν το χρέος, να ελέγξουν το «κύκλωμα» των προμηθειών, υποσχόμενες ένα νέο νόμο, λιγότερο ή περισσότερο ανεδαφικό από αυτόν του κ. Δ. Αβραμόπουλου, ο οποίος δεν εφαρμόστηκε ποτέ απλώς γιατί δεν μπορεί να εφαρμοστεί.
Στα νοσοκομεία, με βάση τη σχετική φιλολογία, θεωρείται ότι δρουν τα «πιράνχας», δηλαδή προμηθευτές που λυμαίνονται το δημόσιο χρήμα, εκμεταλλευόμενοι την κρατική γραφειοκρατία και την εκτεταμένη διαφθορά των δημόσιων λειτουργών. Αυτό όντως συμβαίνει, αλλά σε άγνωστη έκταση, όπως σε όλον, άλλωστε το δημόσιο τομέα. Πράγματι, ενώ περίπου 900-1.000 εταιρείες προμηθεύουν τα νοσοκομεία, δεν φθάνουν τις 200 οι «επίσημες» εταιρείες, με δημόσιο πρόσωπο, μέλη των αντίστοιχων επαγγελματικών οργανώσεων, με εθνική ή πολυεθνική δράση. Τι είναι οι άλλες; Πρόκειται συνήθως για εταιρείες-βιτρίνες ιατρών και συγγενών τους, οι οποίες εκμεταλλεύονται την ιατρική παντοδυναμία στα νοσοκομεία, προμηθεύοντάς τα με τα υλικά που «προτιμά» ο γιατρός-συνεταίρος ή κρυφός ιδιοκτήτης ή στενά «συνεργαζόμενος».
Σε πολλές περιπτώσεις, το συμπέρασμα περί πιράνχας εξάγεται π.χ. από τη σύγκριση των τιμών, με τις οποίες προσφέρεται το ίδιο είδος σε κρατικά και ιδιωτικά νοσοκομεία. Η υψηλότερη τιμή προς το δημόσιο έχει πολλές ερμηνείες. Συχνότερα υποκρύπτει σύμβαση χρονομίσθωσης ενός ακριβού μηχανήματος, της οποίας το κόστος έχει - κοινή συναινέσει - μεταφερθεί στα «ακριβά» αναλώσιμα ή αντιδραστήρια. Οφείλεται επίσης στο τραπεζικό κόστος του χρήματος και στις υποχρεώσεις του προμηθευτή (π.χ. 24ωρη τεχνική υποστήριξη ) που τίθενται μόνο στο δημόσιο επειδή οι τεχνικές υπηρεσίες των νοσοκομείων είναι επιπέδου συνοικιακού ηλεκτρολόγου. Τέλος, η τιμή επιβαρύνεται σοβαρά από τις οικονομικές απαιτήσεις που προβάλλουν όλοι όσοι μπορούν, από το γιατρό μέχρι τον υπάλληλο που θα εκδώσει ή όχι την επιταγή πληρωμής του προμηθευτή. Όσοι μπορούν χρηματίζονται όσο μπορούν στα δημόσια νοσοκομεία. Ποιος πληρώνει το κόστος; Αυτή είναι η αλήθεια…
Η πλευρά των εσόδων;
Όπως και να έχει το ζήτημα, οι προμήθειες ανήκουν στο σκέλος των εξόδων, ενώ για τα έσοδα των νοσοκομείων ουδείς ενδιαφέρεται. Είναι προφανές όμως ότι το χρέος είναι το αποτέλεσμα τόσο των αυξημένων εξόδων, όσο και των μειωμένων εσόδων. Ενδεικτικά:
1. Οι τιμές των περισσότερων ιατρικών πράξεων που προσφέρουν τα νοσοκομεία, ισχύουν από το 1991. Για ένα κάταγμα στο χέρι, το νοσοκομείο «χρεώνει» περίπου 15 ευρώ (δυο ακτινογραφίες και γύψο!). Το ποσόν αυτό δεν καλύπτει ούτε την αξία του γύψου.
2. Οι εργαζόμενοι στα νοσοκομεία εξυπηρετούν φιλικά, γρήγορα και δωρεάν, συγγενείς και φίλους, σε πάσης φύσεως εξετάσεις, χωρίς κανείς να πληρώνει τίποτα. Οι γιατροί χρησιμοποιούν κατά κόρον τα νοσοκομεία και τον εξοπλισμό τους, περίπου ως ιδιωτικά τους ιατρεία.
3. Τα ασφαλιστικά ταμεία χρεώνονται (όταν χρεώνονται…) για τη νοσηλεία των ασφαλισμένων τους, σε συμβολικές τιμές. Το ημερήσιο κλειστό νοσήλιο κινείται μεταξύ 70 και 90 ευρώ, ανάλογα με το είδος της περίθαλψης. Το νοσήλιο αυτό, αν και αντιπροσωπεύει περίπου το 20-40% του πραγματικού, σπανίως πληρώνεται από τα ασφαλιστικά ταμεία, μερικά από τα οποία έχουν κηρύξει παύση πληρωμών για πολλά χρόνια ενώ, παράλληλα, δεν αναφέρουν στους «ισολογισμούς» τους, τα χρέη προς τα νοσοκομεία!
4. Τα νοσοκομεία ασκούν κοινωνική πολιτική π.χ. περιθάλποντας άπορους, κρατούμενους, οικονομικούς μετανάστες, πολιτικούς πρόσφυγες και λοιπούς αναξιοπαθούντες. Ουδείς καταβάλλει τις σχετικές δαπάνες, οι οποίες μεταφράζονται, φυσικά, σε χρέος.
5. Τα νοσοκομεία παρέχουν πολλές υπηρεσίες δωρεάν. Τυπικό παράδειγμα οι υπηρεσίες αιμοδοσίας που εξυπηρετούν δωρεάν και τα ιδιωτικά νοσοκομεία. Η επεξεργασία και διακίνηση μιας μονάδας αίματος, από την αιμοληψία μέχρι τη χορήγηση, κοστίζει πάνω από 220 ευρώ. Είκοσι εκατομμύρια ευρώ ετησίως κοστίζει στα νοσοκομεία η διαχείριση αίματος, μόνο για τους νεφροπαθείς. Φυσικά, ουδείς καλύπτει αυτά τα κόστη.
6. Οι εργαζόμενοι στα νοσοκομεία είναι δημόσιοι υπάλληλοι και η μισθοδοσία τους βαρύνει τον κρατικό προϋπολογισμό. Όλο και μεγαλύτερο μέρος της δαπάνης, ωστόσο, μεταφέρεται σταδιακά στα νοσοκομεία, μέσω της πρόσληψης ιδιωτικών συνεργείων για καθαριότητα, εστίαση και φύλαξη ή της κάλυψης κενών θέσεων εργασίας με συμβάσεις. Τα νοσοκομεία πληρώνουν κατά προτεραιότητα όλους αυτούς, τα τρόφιμα και το πετρέλαιο, αφήνοντας απλήρωτους τους προμηθευτές.
7. Τα νοσοκομεία δεν είναι σε θέση να συνεργαστούν με ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρείες ώστε να εισρεύσει στα ταμεία τους ζεστό χρήμα, επειδή …αδυνατούν να κοστολογήσουν τις υπηρεσίες τους!
Το αυτονόητο συμπέρασμα είναι ότι, παράλληλα με τις προσπάθειες πάταξης της διαφθοράς και ελέγχου των προμηθειών, πρέπει κάποτε να δοθεί εξίσου μεγάλη προσοχή και στο σκέλος των εσόδων. Διαφορετικά, τα νοσοκομεία απλώς θα αναπαράγουν τα χρέη τους, αφού η υστέρηση των εσόδων, σε σχέση με τα έξοδα, οδηγεί πάντα σε χρέη. Δυστυχώς, όμως, τίποτα απολύτως σχετικό δεν περιλαμβάνεται στον προγραμματισμό της νέας κυβέρνησης. Η ηγεσία του Υπουργείου Υγείας δεν φαίνεται, προς το παρόν, ικανή να συλλάβει το μέγεθος και τις όψεις του προβλήματος.