Τα φάρμακα αποτελούν μια εντελώς ιδιαίτερη κατηγορία αγαθών, για τρεις βασικούς λόγους. Ο πρώτος έχει να κάνει με το γεγονός ότι ποιοτικές διαβαθμίσεις δεν είναι αποδεκτές. Το φάρμακο οφείλει πάντα να είναι άριστης ποιότητας. Ο δεύτερος είναι το γεγονός ότι το φάρμακο αντιμετωπίζεται ως δημόσιο αγαθό, προοριζόμενο για την αποκατάσταση ή τη διατήρηση του «πολυτιμότερου αγαθού», της υγείας. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να υφίστανται πολλά θέματα ασφάλειας και να απαιτούνται τεράστιες επενδύσεις στον τομέα αυτό. Ο πιο σημαντικός, ωστόσο, λόγος, αφορά το μοναδικό γεγονός ότι ως προϊόντα τα φάρμακα από άλλον επιλέγονται (γιατρός), από άλλον χρησιμοποιούνται (ασθενής) και από άλλον πληρώνονται (ασφαλιστικά ταμεία).
Προφανώς, τα συμφέροντα αυτών δεν συμπίπτουν. Μάλλον αντιτίθενται. Επομένως, η αναζήτηση μιας αποδεκτής από όλες τις πλευρές ισορροπίας, συνιστά το ζητούμενο σε όλα τα ανεπτυγμένα κράτη όπου υπάρχει πρόβλημα φαρμάκων. Στα άλλα κράτη το πρόβλημα είναι ότι δεν υπάρχουν φάρμακα. Οι διαταραχές της ισορροπίας των τριών, φέρνουν συχνά και σχεδόν πάντα δυσμενώς, το φάρμακο στη δημοσιότητα. Καθώς το θέμα είναι ειδικό και σχετικά πολύπλοκο, καθένας κατέχει (;) ένα μικρό τμήμα της αλήθειας, αλλά είναι σίγουρος πως την κατέχει στο σύνολό της. Μερικά παραδείγματα είναι διαφωτιστικά.
Συχνά αναφέρεται ότι οι «φαρμακευτικές δαπάνες» είναι υπέρογκες. Αλλά ως κρατικές δαπάνες αναφέρονται, στην πραγματικότητα, οι πωλήσεις των φαρμακευτικών εταιρειών, οι οποίες είναι διπλάσιες των φαρμακευτικών δαπανών (5 δις το 2009 οι δαπάνες, 9 δις οι πωλήσεις). Συχνά, ακόμα και από υπουργικά χείλη, η Ελλάδα συγκρίνεται, σε ότι αφορά τις δαπάνες, με διάφορες χώρες, όπως π.χ. το Βέλγιο, με βάση τον περίπου ίσο πληθυσμό. Αλλά η σύγκριση είναι άτοπη, γιατί στο Βέλγιο το κράτος συμμετέχει κατά 56% στις δαπάνες, ενώ στην Ελλάδα κατά 73%.
Παρά το γεγονός ότι οι τιμές των φαρμάκων στην Ελλάδα ορίζονται από το κράτος (Υπουργείο Ανάπτυξης), με βάση τις χαμηλότερες τιμές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είμαστε μια από τις ακριβότερες χώρες, σε πολλά φάρμακα. Η αντίφαση αυτή οφείλεται στο γεγονός ότι οι ελληνικές κυβερνήσεις όριζαν τις τιμές και τις παρακολουθούσαν για μια τετραετία. Μετά οι τιμές «πάγωναν» επ’ αόριστο. Όλοι θυμόμαστε τις θριαμβευτικές ανακοινώσεις περί παγώματος των τιμών, οι οποίες προβάλλονταν από τους υπουργούς ως άθλος και από τα ΜΜΕ ως κυβερνητικές επιτυχίες, κυρίως στη μάχη εναντίον των «αδηφάγων πολυεθνικών εταιρειών». Στην πραγματικότητα, ωστόσο, οι τιμές μειώνονταν σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, εκτός από την έξυπνη Ελλάδα, στην οποία έμεναν αγέρωχα παγωμένες στην κορυφή! Και αντίστροφα. Τα παγώματα οδήγησαν σε απόσυρση εξαιρετικά και πολύ φθηνά φάρμακα, με αποτέλεσμα να εισάγονται από τον κρατικό ΙΦΕΤ, σε τιμές συχνά δεκαπλάσιες!
Μια άλλη προσέγγιση βρίσκει εξαιρετικά ακριβά τα generics στην Ελλάδα, όπου είχαν τιμή ίση με το 80% εκείνης του πρωτότυπου (σήμερα 72%). Χάρη στην τιμή αυτή, ωστόσο, αναπτύχθηκε η ελληνική φαρμακευτική βιομηχανία και σήμερα είναι υγιής, ισχυρή και εξαγωγική, με μεγάλες και αξιόλογες μονάδες. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Πολλές εταιρείες generics είναι απολύτως αληθές ότι αναπτύσσουν σχέσεις με γιατρούς (ΙΚΑ και ΟΓΑ κυρίως) και προωθούν τα φάρμακά τους αμείβοντας το γιατρό «με το κομμάτι». Αυτό είναι αλήθεια. Ωστόσο, εξίσου αλήθεια είναι και το γεγονός ότι το ΙΚΑ βασίζεται σ’ αυτή την κατάσταση, θεωρώντας την ως έμμεση μισθοδοσία των χιλιάδων υπεράριθμων γιατρών που του φόρτωσαν τα πολιτικά ρουσφέτια και τους οποίους, φυσικά, αδυνατεί να πληρώσει. Η κατάσταση αυτή, της έμμεσης μέσω των προμηθευτών «μισθοδοσίας» εφαρμόζεται σε όλο το ΕΣΥ - εκτός αν πιστεύει κανείς ότι οι διευθυντές των κλινικών στα νοσοκομεία μας, με μισθούς 2.500 ευρώ, μένουν σε αυτά λόγω πατριωτισμού ή αλτρουϊσμού…
Η κυβέρνηση αποφάσισε να δώσει τη μάχη μείωσης της φαρμακευτικής δαπάνης σε δυο πεδία: τις τιμές και τη λίστα. Με τον έλεγχο των τιμών και το νέο τρόπο τιμολόγησης, ελπίζει να μειώσει τις κρατικές δαπάνες κατά 1 δις ετησίως. Αν πετύχει το στόχο της, ωστόσο, η νίκη θα είναι πύρρειος, αφού θα συνοδεύεται από απώλειες εσόδων από ΦΠΑ (180 εκατ.) και φόρους (450 εκατ.). Ταυτοχρόνως, θα χαθούν πάνω από 2.000 θέσεις εργασίας , εκμηδενίζοντας έτσι το όφελος. Η λίστα έχει αποδειχτεί πολλές φορές στο παρελθόν ότι δεν είναι αποτελεσματική - εκτός αν οδηγήσει σε σοβαρή υποβάθμιση των δικαιωμάτων των ασφαλισμένων, μέσω περικοπών στις θεραπευτικές επιλογές. Στην περίπτωση αυτή, βέβαια, που είναι και η πιο πιθανή, απλώς η κρατική δαπάνη θα μεταφερθεί στις πλάτες των πολιτών. Με τον τρόπο αυτό ασφαλώς και επιτυγχάνεται μείωση των κρατικών δαπανών σε βάρος, κυρίως, των οικονομικά ασθενέστερων…
Με όλα αυτά, η «μείωση της φαρμακευτικής δαπάνης» τείνει να γίνει αυτοσκοπός, και τα οφέλη από τα φάρμακα παραβλέπονται πλήρως. Ωστόσο, πολλές διεθνείς μελέτες έχουν αποδείξει ότι δαπάνη στα φάρμακα 1 ευρώ, εξοικονομεί περίπου 6 ευρώ από τις συνολικές δαπάνες υγείας. Για πολλούς ειδικούς τα φάρμακα δεν αποτελούν δαπάνη, αλλά επένδυση. Στη χώρα μας, εξαιτίας της εκτεταμένης διαφθοράς, τείνουν τα χλωρά να καίγονται με τα ξηρά ή, συνηθέστερα, να συσσωρεύονται αναιτίως, ατυχείς και αποτυχημένες ρυθμίσεις…