Του Θεόδωρου Μουντοκαλάκη
Ομότιμου Καθηγητή Παθολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών
Υπεύθυνος για τη λανθασμένη πληροφορία ότι οι στρουθοκάμηλοι κρύβουν το κεφάλι τους όταν απειλούνται, πιστεύοντας ότι έτσι δεν θα γίνουν αντιληπτές από τον εχθρό τους, είναι ο Ρωμαίος Πλίνιος ο Πρεσβύτερος. Από το μύθευμα του Πλινίου γεννήθηκε ο όρος «στρουθοκαμηλισμός», που ενώ αδικεί το μεγαλύτερο εν ζωή πτηνό, περιγράφει εύστοχα μια γνωστή ανθρώπινη συμπεριφορά: το να προσποιείται κανείς ότι αγνοεί ένα πρόβλημα όταν δεν τολμά να το αντιμετωπίσει.
Στα σύγχρονα λεξικά της ελληνικής γλώσσας, ένας άλλος όρος, ο όρος «φακελάκι» ερμηνεύεται ως «παράνομη χρηματική αμοιβή για την εξασφάλιση καλύτερης ή ταχύτερης εξυπηρέτησης» ή ειδικότερα, ως «παράνομη αμοιβή γιατρού». Αν και το φαινόμενο «ιατρικό φακελάκι» απασχολεί την κοινή γνώμη εδώ και τρεις περίπου δεκαετίες, τα ΜΜΕ θεωρούν ότι εξοφλούν το χρέος τους με το εξαπολύουν μύδρους εναντίον των «επίορκων λειτουργών του Ιπποκράτη», οι ιατρικοί σύλλογοι επικαλούνται την έλλειψη «επώνυμων καταγγελιών» για να δικαιολογούν την αδράνειά τους και οι υπουργοί υγείας επιβάλλουν πού και πού καμιά ποινή, αναζητούν άλλοθι σε «παθογένειες που κληροδότησε το παρελθόν» ή κάνουν έκκληση στους πολίτες για «συνεργασία». Ουδείς τολμά να ασχοληθεί με τις πραγματικές αιτίες του προβλήματος, δικαιώνοντας έτσι το περί στρουθοκαμήλου μύθευμα του Πλινίου.
Ενδεικτικό της σύγχυσης που επικρατεί είναι το ότι με τον όρο «ιατρικό φακελάκι» νοούνται τόσο το φιλοδώρημα, όσο και η δωροδοκία. Άλλο είναι, όμως, το να ανταμείβεις κάποιον με φιλοδώρημα και άλλο το να τον δωροδοκείς. Το πρώτο είναι ζήτημα αξιοπρέπειας του αποδέκτη του φιλοδωρήματος, το δεύτερο ποινικό αδίκημα που διαπράττεται και από τους δυο συναλλασσόμενους. Φυσικά, τα μεγάλα χρηματικά ποσά δεν δίνονται υπό τύπο φιλοδωρήματος. Δίνονται για δωροδοκία –συνήθως με τη μορφή αμοιβής χειρουργού. Αν και υπάρχουν παραδείγματα ανάλγητων χειρουργών που απαιτούν εκβιαστικά την παράνομη αμοιβή, τις πιο πολλές φορές η αθέμιτη συναλλαγή γίνεται με τη συγκατάθεση αν όχι με πρωτοβουλία του ίδιου του αρρώστου. Για ποιο λόγο, άραγε, ένας άρρωστος ή ένας συγγενής αρρώστου καταφεύγει στη δωροδοκία; Η συνηθισμένη απάντηση –εξαιρετικά υποτιμητική για τους γιατρούς -είναι ότι αυτό γίνεται επειδή πιστεύεται ότι έτσι ο χειρουργός θα προσέξει περισσότερο τον άρρωστο. Στην πραγματικότητα, με τον παράνομο αυτό τρόπο ο άρρωστος κατορθώνει να παρακάμπτει τη λίστα αναμονής και να χειρουργείται όποτε εκείνος θέλει, σε όποιο νοσοκομείο θέλει, από το χειρουργό της αρεσκείας του –πράγμα αδιανόητο για τους χρήστες δημόσιων συστημάτων υγείας άλλων χωρών.
Σε άρθρο σύνταξης μιας εβδομαδιαίας δωρεάν εφημερίδας, ο αρθρογράφος προτείνει την «άμεση αυστηροποίηση (sic) της νομοθεσίας, ώστε οι γιατροί που παίρνουν “φακελάκι“ να χάνουν σε χρόνο ρεκόρ το δικαίωμα άσκησης του επαγγέλματος και να καταλήγουν στη φυλακή». Άραγε, ο συντάκτης αυτού του άρθρου διερωτήθηκε ποτέ για ποιο λόγο, αν δεν υπήρχε το «φακελάκι», ένας ικανός χειρουργός θα συνέχιζε να εργάζεται σε δημόσιο νοσοκομείο με μηνιαίες απολαβές που αντιστοιχούν σε μέρος μόνο του χρηματικού ποσού με το οποίο αμείβεται, για μια και μόνη χειρουργική επέμβαση, ένας εξ ίσου ικανός συνάδελφός του που ασκεί ελεύθερο επάγγελμα;
Η λύση του προβλήματος δεν βρίσκεται, βέβαια, στην αυστηρότερη τιμωρία των ενόχων – όπως οι αυστηρότερες ποινές του κώδικα οδικής κυκλοφορίας δεν περιόρισαν τα τροχαία ατυχήματα. Η λύση που θα διαφύλαττε το κύρος των γιατρών, θα περιόριζε τη φοροδιαφυγή, θα ενίσχυε τους πόρους των δημόσιων νοσοκομείων και θα επέτρεπε τον επί ίσοις όροις ανταγωνισμό τους με τα ιδιωτικά θεραπευτήρια είναι η καθιέρωση ιδιωτικών πτερύγων στα νοσοκομεία του ΕΣΥ -όπως ίσχυε, προ του 1983, για τα μεγάλα νοσοκομεία που λειτουργούσαν ως νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου. Μια τέτοια λύση δεν είναι εύκολη, αφού προϋποθέτει την απαγκίστρωση από δογματικές αγκυλώσεις. Είναι, όμως, ο μόνος τρόπος για να παύσουμε να στρουθοκαμηλίζουμε ότι όλα μπορούν να διορθωθούν με αναθέματα κατά των «επίορκων» γιατρών ή με εκκλήσεις στο κοινό για «συνεργασία».